سورنا (سردار بزرگ ايراني)

سورنا (سورن پهلو) يكي از سرداران بزرگ و نام‌دار تاريخ در زمان اشکانیان است كه سپاه ايران را در نخستين جنگ با روميان در بهار ۲۰۶۰ سال پیش فرماندهي كرد و روميها را كه تا آن زمان در همه جا پيروز بودند، براي اولين بار با شكستگي سخت و تاريخي روبرو ساخت. او جوانی بود آریایی، خردمند، نیکو‌چهره، تنومند، دلیر، بلندبالا، با موی بلند و ظريف که پیشانی‌بندی به سبک ایرانیان باستان بر سر می‌بست. ۱
وی فرزند آرش از خاندان سورن یکی از هفت خاندان معروف ایرانی (در زمان اشکانیان و ساسانیان) بود. سورن در زبان فارسی پهلوی به‌معنی نیرومند می‌باشد. (نمونه دیگر این واِِژه در کلمه اردی‌سور آناهیتا یعنی ناهید بالنده و نیرومند بکار رفته است.) ۲
 از دیگر نام‌آوران این خاندان وینده‌فرن (گندفر) است که در سده نخست میلادی استاندار سیستان بود؛ قلمرو او از هند و پنجاب تا سیستان و بلوچستان امتداد داشت. برخی پژوهشگران او را با رستم دستان قهرمان حماسی ایران یکی می‌دانند. ذکر نام رستم در منظومه پهلوی اشکانی درخت آسوریک ارتباط او را با اشکانیان نشان می‌دهد. ۳

ژول سزار (Julius)، پوميه  (Pompee) و كراسوس (crassus) سه تن از سرداران و فرمانروایان بزرگ روم بودند كه سرزمین‌هاي پهناوري را كه به تصرف دولت روم در آمده بود، به‌طور مشترک اداره مي كردند. آنها در سوم اكتبر سال 56 پيش از ميلاد در نشست لوكا (Luca) تصميم حمله به ایران را گرفتند. ۴


كراسوس فرمانرواي بخش شرقی کشور روم آن زمان یعنی شام(سوريه) بود و براي گسترش دولت روم در آسيا، سوداي چيرگي برايران، دستیابی به گنجینه‌های ارزشمند ایران و سپس گرفتن هند را در سر مي‌پروراند و سرانجام با حمله به ايران اين نقشه خويش را عملي ساخت. وی فاتح جنگ بردگان و درهم‌کوبنده اسپارتاکوس سردار قدرتمند انقلاب بردگان بود. ۵

كراسوس (رییس دوره ای شورا) با سپاهي مركب از42 هزار نفر از لژيونهاي ورزيده روم كه خود فرماندهي آنان رابرعهده داشت به سوي ايران روانه شد و ارد (اشك13) پادشاه اشكاني ،سورنا سردار نامي ايران را مامور جنگ با كراسوس و دفع یورش روميها كرد.
نبرد ميان دو كشور در اردی‌بهشت سال 53 پيش از ميلاد در جلگه هاي میان‌رودان (بين‌النهرين) و در نزديكي شهر حران یا كاره  carrhae  روي‌ داد.

در جنگ حران، سورنا با يك نقشه نظامي ماهرانه و به‌ياري سواران پارتي كه تيراندازان چيره‌دستي بودند، توانست يك سوم سپاه روم را نابود و اسير كند. كراسوس و پسرش فابيوس Fabius (پوبلیوس) دراين جنگ كشته شدند و تنها شمار اندكي از روميها موفق به فرار گرديدند.

روش نوین جنگی سورنا، شیوه جنگ‌وگریز بود. این سردار ایرانی را پدیدآورنده جنگ پارتیزانی (جنگ به روش پارتیان) در جهان  می‌دانند. ارتش او دربرگیرنده زره‌پوشان اسب‌سوار، تیراندازان ورزیده، نیزه‌داران ماهر، شمشیرزنان تکاور و پیاده‌نظام همراه با شترهایی با بار مهمات بود. پارتیان آریایی را نخستین سازندگان تیربار جنگی در گیتی می دانند. ۶

افسران رومي درباره شكستشان از ايران به سناي روم چنین گزارش دادند:
سورنا فرمانده ارتش ايران در اين جنگ از تاكتيك و سلاحهاي تازه بهره گرفت. هر سرباز سوار ايراني با خود مشك كوچكي از آب حمل مي‌كرد و مانند ما دچار تشنگي نمي‌شد. به پيادگان با مشكهايي كه بر شترها بار بود آب و مهمات مي رساندند. سربازان ايراني به نوبت با روش ویِِژه‌ای از ميدان بیرون رفته وبه استراحت مي‌پرداختند. سواران ايران توانایی تير اندازي از پشت سر را دارند. ايرانيان كمانهایي تازه اختراع كرده‌اند كه با آنها توانستند پاي پيادگان ما را كه با سپرهاي بزرگ در برابر انها و براي محافظت از سوارانمان دیوار دفاعی درست كرده بوديم به زمين بدوزند. ايرانيان داراي زوبين‌هاي دوكي شكل بودند كه با دستگاه نوینی تا فاصله دور و به صورت پی‌درپی پرتاب مي شد. شمشيرهاي آنان شكننده نبود. هر واحد تنها از يك نوع سلاح استفاده مي كرد و مانند ما خود را سنگين نمي كرد. سربازان ايراني تسليم نمی‌شدند و تا آخرين نفس بايد می‌جنگیدند. اين بود كه ما شكست خورده، هفت لژيون را به طور كامل از دست داده و به چهار لژيون ديگر تلفات سنگين وارد آمد. ۷

جنگ حران كه نخستين جنگ بين ايران و روم به شمار مي‌رود، داراي اهميت بسيار در تاريخ است زيرا روميها پس از پيروزي‌هاي پي‌درپي براي اولين بار در جنگ شكست بزرگي خوردند و اين شكست به قدرت آنان در دنياي آن‌روز سايه افكند و نام ايران را بار ديگر در جهان پرآوازه كرد و نام دولت پارت و شاهنشاهی اشکانی را جاودانه ساخت.

همانگونه كه دولت بزرگ هخامنشي در مرزهاي خود در باختر براي نخستين بار با گسترش و کشورگشایی يونان برخورد کرد و پيشرفت یونان را درشرق و آسیا متوقف گردانيد، دولت جهانگير روم نيز در پيشرفت مرزهاي خود درخاور، با سد قدرتمند ايراني روبرو شد و از آن زمان به بعد گسترش و توسعه آن دولت در آسيا، پايان پذيرفت.
پس از پيروزي سورنا بر كراسوس و شكست روم از ايران، دولت مرکزی روم دچار اختلاف شدید شد. پس از این جنگ نزديك به يك قرن، رود فرات مرز شناخته شده بين دو كشور گرديد و مناطق ارمنستان، ترکیه، سوریه، عراق تبدیل به استان‌هایی از ایران گردیدند. روميها براي جلوگيري از شكستهاي آينده و به پيروي از ايرانيان ناچار شدند به وجود سواره نظام درسپاه خود توجه بيشتري بنمايند.  ۸

بد نیست یادآوری شود که سورنا پس از شاه مقام اول کشور را داشت؛ وی ارد را به تخت سلطلنت نشانید و به سبب نجابت خانوادگی در روز تاجگذاری شاهنشاه ایران کمربند شاهی را به کمر پادشاه بست. او به هنگام گرفتن شهر سلوکیه نخستین کسی بود که برفراز دیوار دژ شهر برآمد و با دست خود دشمنانی را که مقاومت میکردند بزیر افکند. سورنا در این هنگام بیش از 30 سال نداشت. ۹

اما شوربختانه سورنا هیچ بهره‌ای از پیروزی بزرگ خود نبرد. ارد شاهنشاه اشکانی ناجوانمردانه بجای قدردانی، سپهسالار دلاور ایرانی را به شهادت رساند؛ پس از این رویداد ناگوار ارتش ایران دچار ضعف گردید و دیگر نتوانست در خاورمیانه و شام پیشروی نماید و در برابر روم تنها به مقاومت و دفاع پرداخت. ۱۰

 البته تاریخ یک‌بار دیگر در زمان پادشاهی شاه‌صفی صفوی تکرار شد و امام‌قلی‌خان ارتشبد ایران در زمان شاه عباس کبیر، دریاسالار آبهای نیلگون خلیج فارس، فاتح جنگ‌های ایران و پرتغال، آزادکننده  بحرین و قشم  ناجوانمردانه همراه با فرزندانش به‌دست پادشاه  خونریز شهید شد. ۱۱
شاه‌صفی (52 – 1038 خورشیدی) پادشاهی متعصب و ستمگر بود. وی دست به کشتار 12000 تن در قزوین زد؛ شاهزادگان و خاندان سلطنتی را کشت یا کور نمود؛ دستور قتل فرماندهان ارتش را صادر کرد؛ بخش‌های گسترده‌ای از ایران از دست داد و تنها شاهی بود که سخن‌‌گفتن به زبان فارسی را با خشونت در دربار ایران ممنوع ساخت و ترکی را جایگزین آن ساخت. سرانجام او نیز مرگ در اثر زیاده‌روی در مصرف تریاک بود.  ۱۲

در پایان یاد و خاطره همه سرداران سرافراز ایرانی در طول تاریخ شکوهمند ایران گرامی باد:
آریوبرزن، آرتیمیس، سورنا، بهرام چوبین، رستم فرخزاد، ابومسلم خراسانی، مازیار، بابک‌خرمدین، امامقلی‌خان، الله‌وردی‌خان، عباس‌میرزا، ستار‌خان، باقرخان، یپرم‌خان، رییسعلی دلواری، باکری، ‌همت،‌ شیرودی، بروجردی، جهان‌آرا، کشوری، قرنی، سرافراز و...

منابع:

۱. روزنامه عصر مردم، دکتر حسنعلی پیشاهنگ
۲. ایرانویچ، دکتر بهرام فره‌وشی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سوم، ص 165
۳. مجله دانشکده ادبیات، سال 12، شماره 2، بهمن سرکاراتی

۴.تاریخ ایرانیان در این روز، دکتر نوشیروان کیهانی زاده
۵. روزگاران (تاریخ ایران)، دکتر عبدالحسین زرین‌کوب، چاپ سوم (1380)، بخش اشکانیان
۶. ایران از آغاز تا اسلام، نوشته: ر.گریشمن، برگردان: محمد معین، بخش اشکانیان

۷. همان ۴

۸. همان ۶
۹. فرهنگ معین، جلد پنجم، دکتر محمد معین
۱۰. همان ۵
۱۱. دکتر محمدابراهیم باستانی پاریزی، سیاست و اقتصاد در زمان صفویه
۱۲. تاریخ ایران و جهان (2)، نوشته محمدعلی علوی کیا و گروه تاریخ، ص 130

سالروز دفاع مردانه آريوبرزن از ميهن

بر پايه يادداشتهاي روزانه  "كاليستنسCallisthenes "  مورخ رسمي اسكندر، 12 اوت (21 مرداد)  سال 330 پيش از ميلاد، نيروهاي اين کشورگشای ستمگر مقدوني در پيشروي به سوي "پرسپوليس (پارسه)" پايتخت آن زمان ايران، در يك منطقه كوهستاني صعب العبور (دربند پارس) با يك هنگ از ارتش ايران (1000 تا 1200 نفر) به فرماندهي سردار «آريوبرزن Ariobarzan» رو به رو و متوقف شدند و اين هنگ چندين روز مانع ادامه پيشروي ارتش دهها هزار نفري اسكندر شده بود كه مصر، لبنان، شام، فلسطین، ترکیه، یونان، بابل و شوش را پیش‌ازاین از دست ایران تصرف و در سه جنگ پی‌درپی، داريوش سوم را شكست و فراري داده بود. سرانجام اين هنگ با محاصره كوهها و حمله به افراد آن از ارتفاعات بالاتر از پاي درآمد و فرمانده دلير آن نيز در نبردی نابرابر برخاك افتاد.

     مورخ اسكندر نوشته است كه اگر چنين مقاومتي در گاوگاملا Gaugamela (كردستان كنوني عراق) در برابر ما صورت گرفته بود، شكست مان قطعي بود. در "گاوگاملا" با فرار غير منتظره داريوش سوم از میدان نبرد، ارتش ايران نيز كه درحال پيروز شدن بر ما بودند ؛ در پي او دست به عقب نشيني زدند و ما پيروز شديم. داريوش سوم به‌سوی شمال شرقي ايران فرار كرده بود و « آريوبرزن » در ارتفاعات جنوب ايران و در مسير پرسپوليس به ايستادگي ادامه مي داد.

   دلاوري هاي آريو برزن، يكي از درخشان‌ترین و تحسين برانگيزترین بخش تاريخ میهن ما را تشكيل مي دهد و نمونه‌اي از جان گذشتگي ايراني در راه ميهن را منعكس مي كند.

    آريو برزن و مردانش 90 سال پس از ايستادگي لئونيداس در برابر ارتش خشايارشا در ترموپيل، كه آن هم در ماه اوت روي داد مقاومت خود را به همان گونه در برابر اسكندر آغاز كرده بودند. اما شوربختانه تفاوت ميان مقاومت لئونيداس و آخرين ايستادگي «آريو برزن» در اين است؛ كه يونانيان در ترموپيل، در محل برزمين افتادن لئونيداس، يك پارك و بناي ياد بود ساخته و مجسمه او را برپا داشته و آخرين سخنانش را بر سنگ حك كرده اند تا از او سپاسگزاري شده باشد، ولي از «آريو برزن» ما جز چند سطر ترجمه از منابع ديگران اثري در دست نيست.چرا؟

 اگر به فهرست درآمدهاي توريستي يونان بنگريم خواهيم ديد كه بازديد از بناي ياد بود و گرفتن عكس در كنار مجسمه لئونيداس براي يونان هرسال ميليونها دلار درآمد گردشگري داشته است. همه گردشگران ترموپيل اين آخرين پيام لئونيداس را با خود به كشورهايشان مي برند: اي رهگذر، به مردم لاكوني ( اسپارت ) بگو كه ما در اينجا به خون خفته ايم تا وفاداريمان را به قوانين ميهن ثابت كرده باشيم( قانون اسپارت عقب نشيني سرباز را اجازه نمي داد). لئونيداس پادشاه اسپارتي ها بود كه در اوت سال 480 پيش از ميلاد، دفاع از تنگه ترموپيل در برابر حمله ارتش ايران به خاك يونان را برعهده گرفته بود.

  آريو برزن و مردانش جان بر كف نهادند تا پايتخت ميهنشان به دست اسكندر گجسته نابود نشود، آنان جان دادند تا اسكندر مقدوني از پلكان قدرت و عظمت تخت جمشید بالا نرود؛ اما ويرانه هاي آن‌هم‌ خبر از بزرگي، عظمت و اصالت تمدن و فرهنگ ايرانيان باستان مي دهد ــ تمدن و فرهنگي كه رسالت پاسداري از آن تكليف بي چون و چراي هر ايراني و ايراني‌تبار است. تا اين ستون هاي سر به فلك كشيده كه ميراث مشترك همه ايرانيان (از آذری و فارسی گرفته تاکرد و بلوچ، ازسیستانی و مازندرانی گرفته تا گیل و لر، از ...) است بر جاي باشند، ايران هم باقي خواهد بود ــ به همان گونه كه در 26 قرن گذشته یونانیان، رومیان، تازیان،ترکان مهاجم ماوراءالنهر(فرارودان) ، مغولها و استعمارگران اروپايي نتوانستند آن را و فرهنگش را از ميان بردارند.*

*پی‌نویس: روزنامه عصر مردم، دکتر حسنعلی پیشاهنگ

+ آریوبرزن که بود؟

+ آریوبرزن

 

حساسيت تنفسي (Allergic Rhinitis)

        رينيت به معني التهاب بيني است و به دو صورت ديده مي‌شود :          
1 – حاد و شديد، 2 – حساسيتي (آلرژيك).
     شايع‌ترين علت رينيت حاد ، سرماخوردگي معمولي است كه در نوشتاري ديگر به طور كامل در اين مورد صحبت خواهيم كرد. در اين مقاله نوع حساسيتي را كه به آن تب يونجه (Hay fever) هم مي‌گويند، بررسي مي‌كنيم.
 
تب يونجه:
        نوعي بيماري است كه ممكن است بسياري از افراد به گونه‌اي به آن دچار باشند . اين بيماري مي‌تواند به صورت حاد و فصلي يا مزمن و هميشگي ديده مي‌شود.
 
نشانه‌هاي بيماري:
     عبارتند از : گرفتگي بيني ، آبريزش رقيق و شفاف ( و گاهي سبز رنگ ) از بيني به طور برگشت‌پذير ، خارش بيني و يا گاهي اوقات خارش چشم‌ها، اشك‌ريزش، سردرد در ناحيه پيشاني.

      بيشتر بيماران مبتلا به تب يونجه از سرماخوردگي‌هاي مكرر و فراوان شكايت دارند ولي در حقيقت اين عوارض بيشتر نشانه‌هاي تب يونجه است تا سرماخوردگي . نوع فصلي بيماري به وسيله گرده گياهان ، گل‌ها ، درختان و علف‌ها ايجاد شده و هفته‌ها ادامه مي‌يابد ، سپس ناپديد گشته و سال ديگر دوباره برمي‌گردد. نوع هميشگي ممكن است به صورت متناوب پديدار شده يا اين كه نشانه‌هاي آن هميشه وجود داشته باشد. از علل آن مي‌توان به حساسيت نسبت به گرد و غبار خانگي ، روزنامه، پشم و پر، تنباكو و پاره‌اي از خوراكي‌ها اشاره كرد. نشانه‌ها در اين نوع خفيف‌تر از گونه فصلي بوده ولي درمان آن مشكل‌تر است زيرا تعيين ماده حساسيت‌زا سخت‌تر است.
 
درمان:
        بهترين درمان ، يافتن ماده حساسيت‌زا ( آلرژن ) و زدودن هميشگي آن از محيط زندگي بيمار است. چنانچه اين روش سخت باشد، آزمون پوستي انجام مي‌شود . بدين صورت كه يك سري مواد حساسيت‌زا را بر روي پوست آزمايش مي‌كنند تا عامل حساسيت‌زا مشخص گردد. سپس روش حساسيت زدايي انجام مي‌شود. در اين روش مقدار بسيار كمي از ماده حساسيت‌زا را به بيمار تزريق كرده و كم كم ميزان آن ماده را در هر تزريق پوستي بيشتر و بيشتر مي‌كنند تا بدن بيمار به تدريج در برابر آن ماده پادتن توليد نموده و نسبت به آن مقاوم گردد (اين روش در حقيقت نوعي واكسيناسيون است).

 رعايت موارد زير براي كاستن از نشانه‌هاي بيماري سودمند خواهد بود :
1) وسايل خانگي را كه روكشي پشمي دارند (مانند مبل و صندلي ) پوشانده و از پتو و پوشاك پشمي (مانند موهر) استفاده نكنيد، بالش و تشك خود را با پارچه هاي پلاستيكي بپوشانيد .
2) از خوردن كاكائو، تخم مرغ، شكلات، گوجه فرنگي و پفك تا حد امكان خودداري كنيد.
3) از ورود به محيط هاي آلوده به گرد و غبار پرهيز كرده و سيستم تهويه مناسب براي خانه فراهم كنيد، خانه را با جارو برقي جارو كنيد.
4) از لوازم آرايشي غیراستاندارد استفاده نكنيد.
5) جانوران خانگي را از محيط زندگي خود دور كنيد.
6) از بو نمودن گل خودداري كرده و گياهاني را كه نسبت به آنها حساسيت داريد در خانه پرورش ندهيد.
7) از داروهاي ضد هيستاميني و در موارد شديد از داروهاي استروئيدي، زير نظر پزشك نيز مي‌توان بهره گرفت. شستشوي روزانه بيني با محلول نمكي نيز پيشنهاد مي شود . مؤثرترين داروي پيشگيري كننده افشانه (اسپري) كرومولين سديم مي‌باشد .

 

بهداشت در ورزش

                      
1-  سعي كنيد در هواي آزاد و بدون آلودگي ورزش نماييد. درصورتي كه تمرينهاي ورزشي در مكانهاي سرپوشيده انجام مي‌گيرد، تهويه‌ي هواي دروني اين گونه سالن‌ها الزامي است.

۲- هنگام ورزش از پوشاك مناسب همان رشته‌ي ورزشي استفاده نماييد. هرگز با لباسهاي معمولي و روزانه‌اي خود به ورزش نپردازيد.

3- در خريد كفش ورزشي توجه بيشتري نشان دهيد و تلاش كنيد اندازه‌ي كفش را مناسب انتخاب نمائيد تا پا در آن راحت قرار گيرد.

4- در صورت امكان، جنس لباس و جوراب از نوع نخ باشد تا مانع تبادل گرما بين پوست و محيط نشود، زيرا در اثر فعاليت بدني گرما توليد شده و بدن براي دفع آن، جريان خون پوست را افزايش داده و تعريق صورت گرفته و در نهايت دماي بدن در حد طبيعي حفظ مي‌شود (اگر اين مسأله مختل شود شخص دچار گرمازدگي خواهد شد).

5- پس از پايان ورزش حتماً يك پوشاك مناسب و اضافه به تن كنيد زيرا در غير اين صورت احتمال كاهش دماي بدن وجود خواهد داشت.

6- در هنگام ورزش در زمين و يا سالنها، دقيقاً به موانع و خطراتي كه امكان دارد پيش بيايد توجه كنيد و از برجستگي و يا فرورفتگي‌هاي زمين بازي اطلاع داشته باشيد و كوشش كنيد براي همبازيهاي خود خطري ايجاد نكنيد.

7- هنگام استفاده از ابزار و وسايل ورزشي هوشيار باشيد و چگونگي استفاده از آن را بدانيد تا از ورزش خود لذت ببريد.

8- تلاش كنيد ورزش و تمرين‌ها را با توجه به فصل انجام دهيد.

9- از نوشيدن آب زياد يا آشاميدنيهاي بسيار سرد در خلال ورزش بپرهيزيد (جرعه جرعه آب بنوشيد) پيش و پس از انجام ورزش حتماً آب بنوشيد تا در اثر تعريق بدنتان دچار كم آبي نشود.

10- پس از فعاليتهاي ورزشي در معرض جريان هواي سرد قرار نگيريد زيرا احتمال گرفتاري به بيماريهاي گوناگون مانند بيماريهاي كليه و سرماخوردگي همواره وجود دارد.

11- پس از ورزش جهت نظافت بدن، دوش آب گرم را فراموش ننمائيد و از حوله‌ي مخصوص خود استفاده كنيد.

12- پس از نرمش و بازي، لباسهاي ورزشي خود را شسته و در زير نور آفتاب خشك كنيد زيرا لباسهاي ورزشي آغشته به عرق بدن، محيط مناسبي براي رشد قارچهاي بيماريزا است كه در صورت استفاده‌ي دوباره از آنها ممكن است انسان بيمار شود.

13- پيوسته اصول انساني و احترام به ديگران را مدنظر داشته و همانند يك ورزشكار واقعي رفتار نمائيد.

14- به ياد داشته باشيد كه يك قهرمان بايستي پهلوان و جوانمرد هم باشد.