نيريز شهري باستاني در خاور استان فارس ميباشد كه دومين شهر استان از نظر وسعت بوده و جمعيتي بيش از 120.000 نفر دارد . نام اين شهر در زمان هخامنشيان ( بنابر خشت نبشتههاي تخت جمشيد ) نريه ايتيشيه بوده كه در زمان ساسانيان به نگريچ ( بر اساس سنگ نبشتههاي نقش رستم ) و پس از اسلام به نيريز تغيير يافته است.(۱)
در بخش جنوبي شهر نيريز ، محلهاي است به نام آبادزردشت . علت نامگذاري اين كوي كه يكي از بزرگترين محلات نيريز است نامعلوم ميباشد .این کوی در گذشته 4 دروازه داشته است : دروازه قلعه بالا، دروازه قلعه پایین، دروازه سر تخت و دروازه شیخ بهلول.(۲)
افراد محلي و كهنسال ميگويند كه اين كوي محل حكومت زردشت شاه بوده است و دليل خود را وجود محلي به نام باغ تخت ذكر ميكنند كه هماكنون در انتهاي محله واقع شده و در گذشته محل كاخ پادشاهي زردشت شاه بوده است .
البته چون در طول تاريخ پادشاهي به نام زرتشت وجود نداشته است ،اين احتمال وجود دارد كه محله ياد شده را حضرت زرتشت (ع) پيامبر باستاني ايران ساخته و يا دستور ساخت آن را داده باشد .
در دامنه كوه بلند قبله ( برفدان ) كه در حاشيه جنوبي شهر قرار دارد ، يك رشته كاريز وجود دارد كه به قنات آبزردشت معروف است و محل مظهر آن آسياب آبادزردشت ( آبزردشت ) ناميده ميشود كه نام خود را از آسيابي به نام آبزردشت ( كه اكنون وجود ندارد ) وام گرفته است .
در سالهاي اخير شهرداری نيريز نسبت به بازسازي محوطه پیرامون نهر آب آبادزردشت اقدام نموده و تفرجگاهي به نام آبادزردشت در آن منطقه ساخته است . مسجدي هم در كنار اين نهرآب وجود دارد كه تا پيش از نامگذاري جديد ( مسجد امام علي ‹ع› ) به نام مسجد آبزردشت خوانده ميشد . همچنین یک حسینیه به نام شهیدان زردشت در بخش باختری این کوی ساخته شده است.
لازم به يادآوري است كه نام بلوار اصلي كوي آبادزردشت ، به نام شهيد جمشيد زردشت ميباشد كه چهره معروف اين شهيد همراه با فرزند خردسالش در سراسر ايران مشهور ميباشد . در دوران جنگ 8 ساله ، 11 شهيد از نیریز با نام خانوادگي زردشت جان خود را فدای میهن نمودند:
(جمشيد ، فرهنگ ، محمدحسن ، قاسم ، بهرام ، حسن و …)(۳)
جالب است بدانيد كه هماكنون بيش از 2200 نفر از شهروندان نيريزي داراي نام خانوادگي زردشت ميباشند كه به نوعي وابستگي آنها را به اين كوي نشان ميدهد . البته آنها همگي مسلمان هستند . علاوه بر اين حدود 600 نفر در گذشته نام خانوادگي زردشت را داشتهاند كه اكنون آن را تغيير دادهاند.(۴)
در ابتداي محله ، مسجدي قديمي ( با تاريخ بازسازي 360 هجري ) وجود دارد به نام مسجد جامع ( جمعه ) كه طرح ساختماني آن ساساني بوده ( در ايران تنها 2 مسجد با طاق ساساني وجود دارد : در نيريز و دامغان ) كه بايستي در اصل آتشكده بوده باشد . در اين مسجد سروي با قدمت بيش از 1500 سال سر به آسمان كشيده است . در چند سال گذشته به هنگام حفاري در جلو مسجد چند كوزه پر از سكههاي زرين باستاني يافت شد كه خود تأييدي ديگر بر قدمت اين كوي ميباشد.(۵)
متأسفانه در سالهاي اخير نام اين محله باستاني را به كوي سجاد تغيير دادهاند كه البته در افواه عمومي هنوز به نام آبادزردشت خوانده ميشود و شهرك جديدي هم كه در جنوب آن ساخته شده است را مردم شهرك آبزردشت ( با نام جديد شهرك رجايي ) ميخوانند. (۶)
از پژوهشگران گرامي انتظار ميرود كه در اين مورد تحقيقات باستاني ، تاريخي و زبانشناسي بيشتري را انجام دهند تا راز اين نامگذاري آشكار گردد .
منابع:
1- هفتهنامه عصر نیریز، محمدجواد پورصدر
2- روزنامه عصر مردم، محمدعلی پیشآهنگ
3- مهین مهرورزان، غلامرضا شعبانپور
4- گزارش اداره ثبت احوال نیریز، سال 1384
5- نیریز شربتخانه فارس، محمدعلی پیشآهنگ
۶- روزنامه عصر مردم، دکتر حسنعلی پیشآهنگ