آیا هلال احمر نمادی اسلامی است؟

امروزه جهانيان هلال را نماد اسلام مي دانندواین نماد بر پرچم شمار زيادي از كشورهاي اسلامي نظير الجزاير ، آذربايجان ، مالزي ، موريتاني ، پاكستان ، تونس ، تركيه ، تركمنستان  ، ازبكستان وحتی به گونه ای ایران نقش بسته است. افزون بر آن در نقش سازمانها و نهادهاي بين المللي ویژه مسلمانان يا كشورهاي اسلامي و مهمترينشان سازمان جهاني صليب سرخ و هلال احمر ، نمود عيني آنرا مي توان ديد.

اما آیا براستي هلال و يا ستاره همراه آن مي تواند با اسلام ارتباط داشته باشد؟ هلال و ستاره نشان دهنده چيست و چه معناي نماديني در دل خود نهفته است؟ از چه زمان بر بستر اسلام گسترانيده شده و آيا در مقام نماد آخرين دين آسمانی معتبر بازگو كننده هويت آن است؟
نماد هلال به چندين هزار سال پيش از اسلام باز مي گردد. تعيين ريشه هاي دقيق اين نماد ديرين كاري دشوار است ،اما بسياري براين راي هستند كه بکارگیری آن به مردمان آسياي ميانه و سيبري باستان باز مي گردد كه خورشيدو ماه و خدايان آسماني را پرستش مي كردند.

همچنين گزارشهايي در دست است كه نماد هلال وستارة باز نمايي از تانيت(Tanit)بت یا الهه كارتاژها و ديانا(Diana)بت یا رب النوع يوناني است.
 مردمي كه در شهر بيزانس(قسطنطنيه یا اسلامبول که امروزه استانبول ناميده مي شود) مي زيستند نماد هلال ماه را اختيار كردند. بنابر برخي روايتها گزينش نماد به سبب احترامي بوده كه اين مردم براي ديانا،الهه يوناني قائل بود.
 منابع ديگري اشاره مي كند كه اين نماد به نبردي باز مي گردد كه در آن رومي ها در روز اول ماه ، بربرها(اقوام گت) را شكست دادند.

البته روایت درست تر این است که:  نخستين كسي كه در آن روزگار كهن ، گستاخانه قدبرافراشت وقصد گرفتن شهر بیزانس را داشت ، فيليپ مقدوني پدر اسکندر بود كه فرمانرواي جوان كشوري نو بنياد و نيرومند بود و با چشماني حريص به بيزانس پر جوش و خروش مي نگريست.
تدبير جنگ فليپ براي به دست آوردن بيزانس اين بود كه غفلتا بر آن بتازد. پس در انتظار شبي تاريك و طوفاني نشست و سرانجام شبي كه همه مردمان شهر در بستر گرم آرميده بودند و از باروهاي شهر بالا رفتند و از راههاي نهاني و زير زميني به شهر در آمدند و آهسته وآرام در كوچه هاي ساكت شهر خزيدند ولي ناگهان باد تغيير جهت داد و ابرهاي طوفان زا ابرها را با خود برد و ماه درخشيد. ماهتاب چنان زيبا و درخشان بود كه سگها يكي پس از ديگري پارس كردند آغاز كردند و ناگهان همة شهر را بانگ و غوغاي سگها فرا گرفت (مه فشاند نور وسگ عوعو کند). اهالي شهر از خواب پريدند و متوجه شدند كه دشمن به شهر در آمده  است. پس سلاح به دست گرفتند و بيش از آن كه شب به پايان برسد هر مقدوني را كه در شهر ديدند كشتند. مقدونيان كه وضع را چنان ديدند پاي به گريز نهادند.
بيزانسيها اين پيروزي بر فليپ و سپاهيان او را معجزه خدايان دانستند و از آن روز، شكل ماه نو را، كه ياد آور پيروزي بر دشمن بود، بر سكه هاي خويش زدند و بر درفشهاي خود سوزن دوزي كردند .
ماه نو اندك اندك رمز و نشانه شهر بيزانس  شد (چه در دوران بت پرستی و چه در دوران مسیحیت) و امروز هم بر پرچم فاتحان قسطنطنيه همچنان باقي است.

 به هر صورت هلال ماه دير زماني پس از ظهور مسيح (ع)، نماد شهر بيزانس بودو در حقيقت جامعه نوپاي مسلمانان نمادي نداشتند .در زمان حضرت محمد (ص) سپاه و کاروان مسلمانان براي معرفي هويت خود از پرچمهاي ساده به رنگهاي سياه ، سرخ ، سفيد یا سبز استفاده مي كردند.
خلافت عثماني نماد هلال و ستاره را به جهان اسلام آوردند. تركها كه در سال (1453 م.832 ه ش)قسطنطنيه را گرفتند و امپراتوري بيزانس را سرنگون كردند پرچم و نماد شهر مسیحی را پذيرفتند. سلطان محمد فاتح امپراتور عثماني نماد هلال را خوش يمن مي دانست  بنابراین آنرا نگه داشته ونمادسلسلة خويش ساخت. او روياي گسترش هلال ماه را از يك سوي زمين تا ديگر سوي آن در سر می پروراند. امپراتوري عثمانی صدها سال بر جهان اسلام حكم راندوتنها کشور ایران بود که در برابر زورگویی وکشورگشایی آنهاایستاد(در زمان صفویان ، افشاریان ، زندیان و قاجاریه).

 پس از صدها جنگ با كشورهاي اروپايي از جمله جنگهاي صليبي ، نماد اين خلافت در اذهان جهانيان به مثابه مظهر و تجلي دين اسلام در آمد. بر مبناي همين تاريخچه بسياري از مسلمانان از بکارگیری آن بهعنوان نماد دين اسلام سرباز مي زدند و معتقد بودند که دين اسلام به لحاظ تاريخي بدون نماد است.
شايد امروزه پذيرش آسان اين نماد از سوي مسلمانان به سبب نسبت ذهني هلال با ماه هاي قمري باشد كه از تقويم قمري براي شناسايي اعياد و اوقات مذهبي و فرايض و مناسك مقدس نظير حج استفاده مي شود. در زمانهایي مانند عيد فطرهم با رويت هلال ،ماه شوال تعيين مي شود. از اين رو هلال ماه درنجوم اسلامي از دير باز تا كنون ، اهميت وافري داشته است. اما بايد توجه داشته كه در اينجا سخن از نماد دين است و بي شك نمادي نظير هلال ماه و ستاره پنج پر نمي تواند و اصولا نبايد در مقام نشان دهنده ديني ، نظير اسلام قرار گيرد.

نتیجه ای که از این نوشتار می گیریم این است که هلال در مرحله نخست نشان بت پرستان یونانی و رومی بوده است که سپس تبدیل به نماد مسیحیان بیزانس (روم شرقی) شده است.
هنوز پس از گذشت 28 سال سازمان جهانی صلیب سرخ، افزون بر صلیب دو شکل هلال سرخ و شیر و خورشید را نماد جهانی خود می داند.
در نوشتاری دیگر در آینده در مورد اینکه شیر و خورشید نمادی کاملا ایرانی و حتی اسلامی است سخن خواهم گفت.

منابع:

۱- ماهنامه  پیام هلال ، شماره 110،آبان 84 ، صفحه 22
2- سقوط قسطنطنیه نوشته برناردین کیلتی ، برگردان مصطفی مقربی، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی ، صفحه 23- 24- 215