مردي براي روزگاران (روز پزشک)
اول شهريور ماه روز بزرگداشت پورسينا (پزشك توانا، وزیر و سیاستمدار، شاعر و فيلسوف بزرگ ایرانی در قرن پنجم هجری) و روز پزشك است. غربيان او را بهنام Avicienne میشناسند. کشورهای عربی بدلیل سهل انگاری ما او را دزدانه پزشك عرب! نام مينهند (همانند ترکیه که مولوی را بیشرمانه ترک! میداند).
ابوعلي حسين پسر عبدالله معروف به ابنسینا در سال 359 هجري خورشیدی (370 هـ ق) دردهکده خورميثن به دنيا آمد. پدرش عبدالله از اهالي خراسان بزرگ (بلخ) بود كه در زمان نوح پسر منصور پادشاه ساماني به بخارا منتقل و کدخدای خورميثن يكي از روستاهای بخارا گرديد.
وی در همينجا با زني به نام ستاره ازدواج كرد و نخستين فرزند آنها حسين در اول شهريور ديده به جهان گشود.
درباره نام ابنسينا که بهمعني فرزند سيناست دکتر پرويز شهرياري چنین نگرشی دارد:
«پدر يا پدربزرگ يا نیای سوم او هيچ كدام نام سينا را نداشتهاند. برخي فرهنگها پشت هفتم او را سینا گفتهاند که بهنظر نادرست بهنظر میرسد. پورسینا يا فرزند سينا به اين معناست كه او پزشكزاده بوده، يعني از خانوادهاي بوده كه همه پزشک بودند، اما ميان آنها او بوده كه رشد كرده و شناخته شده است. درست همانطور كه كسي را كه در دريا كار ميكند، ميگويند: فرزند دريا.
سينا يا واژه پارسی باستان آن سئينه، پزشک مشهوري در تاريخ ايران بوده است كه از همه جاي گیتی براي درمان نزد او ميآمدند. او 700 سال پیش از ميلاد، در زمان مادها، در هگمتانه (همدان) زندگي ميكرده و صاحب مطب و دانشکده بوده است. سئينه از چنان شهرتي در پزشكي برخوردار بود كه پس از مرگ نام او تبديل به اسطوره ميشود. كلمه سيمرغ و سيرنگ در شاهنامه از همين نام گرفته شده كه پیشهاش طبابت بوده است. پر سيمرغ را در آتش ميانداختند و او حاضر ميشد و به درمان میپرداخت.
در همان دوران، يك سردار یونانی به نام تميستوكرس، براي جاسوسی و آشنايي با اوضاع و احوال ايران و شاید با هدف لشكركشي به ايران ميآيد. او وقتي به هگمتانه ميرسد، با سئينه و مكتب سئينه آشنا ميشود. چنان شيفته سئينه ميشود كه در هگمتانه ميماند و يك دوره درس كامل در آن دانشکده ميخواند. در آن دانشگاه فلسفه، رياضيات، اخترشناسي و پزشکی تدريس ميشد.پس ازاینكه تميستوكرس به روم برميگردد، شرح زندگاني خود را مينويسد و ما بیشتر آگاهيهاي خود را در مورد سئينه از او داريم.»
درباره نام دیگر او ابوعلي (پدر علي) لازم به یادآوری است که پورسینا ازدواج نكرده بود كه فرزندي داشته باشد.
پورسينا در دهسالگي قران و ادبيات را بطور كامل فراگرفت. در شش سال بعدي او به فراگرفتن فقهاسلامي ، فلسفه، علوم طبيعي، منطق، هندسه و ریاضی پرداخت.
در شانزدهسالگي ابن سينا به پزشکی علاقهمند شد و در مدت زمان كوتاهي در اين دانش پيشرفت كرد. در هيجده سالگی بود كه به بالين نوح پسر منصور، پادشاه ساماني فراخوانده شد و با درمان بیماری سخت فرمانروای ایراندوست توانست از كتابخانه بزرگ سامانيان بهرهمند شود. كتابخانهاي كه بعدها بهدست سپاهیان ترک سلطان محمود غزنوی و بدخواهان دستخوش آتشسوزی شد.
نخستين كتاب بوعلي در بيست سالگي نگاشته شد. از آن زمان تا پايان عمر نه چندان عمر دراز و گهربارش نزديك به 238 كتاب به فارسي و عربي نگاشت. پدر بوعلي در 22 سالگي درگذشت و او ناچار شد چندي به مشاغل ديواني بپردازد.
در اين سالها سامانيان بهدليل حملههای پیدرپی سلسلة آل افراسياب ضعيف شده بودند. بنابراين بوعلي با دعوت احمد پسر محمد اسهلی وزیر دانشمند به گرگانج كه پايتخت خوارزم بود رفت، ولی اين اقامت كوتاه بود كه چرا عليبن مأمون فرماندار خوارزم از دوستان و خویشاوندان سلطان محمود غزنوي بود. ابوعلي سينا بههمراه دانشمند ديگري به نام ابوسهيل مسيحي از بيم تحويل داده شدن به دربار محمود، از راه بيابان از خوارزم به گرگان رفتند تا به نزد قابوس وشمگير پسر زيار، پادشاه دانشمند و علمدوست خاندان زیار بروند. ولي در همين زمان قابوس کشته شد. بوعلي سالهاي بعدي عمر خود را نيز بیشتر در سفر گذراند.
وی نخست به اصفهان و در سال 405 هـ ق به ري رفت؛ در سال 406 از آنجا به قزوين و سپس رهسپار همدان شد. پادشاه دیلمی همدان شمسالدوله بيش از ديگران خريدار دانش و هنر بوعلي بود، بويژه آنكه بوعلي بيماري قولنج او را نيز درمان كرده بود . به اين ترتيب پورسینا در دستگاه ديلمیان به وزارت رسید. گرچه فرجام كار او زنداني شدن به اتهام نامهنگاری با مخالفان بود.
در زمان زندان او كتابهاي الهدايه و رساله حي بن يقطان را نوشت. كتابهاي پزشكي بوعلي بیش از 16 كتاب ميشود كه از اين ميان مشهورترين آنها قانون است. از ديگر آثار پزشكي بوعلي ميتوان به مقاله فيعلم النبض در نه فصل اشاره كرد. الادويه القلبيه در مورد ساختمان و عملكرد قلب و الارجوزه فيالطب كه بيان مسائل پزشكي در قالب شعر ميباشد، از ديگر آثار پزشكي اين نابغة همه دورانها ميباشد. وی در کتابهای خویش به تشریح اندامهای درونی انسان پرداخته است (دانشی که قرنها بعد در اروپا پدید آمد.)
پورسینا دانشنامه علايي را به زبان پارسي نوشت كه يك فرهنگنامه بسيار جامعي ميباشد. همچنین مهمترین کتاب فلسفی او شفا نام دارد.
بوعلي سينا به عنوان یکی از نامدارترین دانشمندان ایرانی به سال 428 هـ ق در 58 سالگي درگذشت. آرامگاه او در همدان زیارتگاه دانشدوستان و میهنپرستان است.
من ایرانیم ، کنیه ام آریا