مسـافري از ري (روز داروساز)
5 شهریور بهمناسبت بزرگداشت محمد پسر زکریای رازی یکی از بزرگترین دانشمندان ایران و جهان، روز داروساز نام گرفتهاست.رازی (که کشورهای غربی او را بهنامRhazes میشناسند) نیز متاسفانه همانند پورسینا بدلیل سهلانگاری ما، توسط کشورهای عربی به عنوان دانشمند عرب به جهان شناسانده میشود.
در 5 شهريور 209 هجري خورشیدی در شهرري كودكي به دنيا آمد كه درآینده به «جالينوس ایران و جهان اسلام» شهرت يافت. از هنگامه جواني رازي آگاهی چنداني در دست نداريم. آنچه مسلم است او تحصيل پزشكي را در سالهای بالای زندگی در همان شهر خود آغاز كرد و مدتي نيز رييس بيمارستان اين شهر بود.
سپس به بغداد رفت و رياست بيمارستان بزرگ بغداد ( عضدي) زا برعهده گرفت. این بیمارستان بهدستور عضدالدوله دیلمی پادشاه ایرانی و دانشدوست خاندان بویه ساخته شده بود. رازي برای انتخاب جایگاه ساخت بيمارستان از روشي نوین بهره برد، به اين ترتيب كه در چهار نقطه در نظر گرفته شده از شهر برای بناي بيمارستان تكهاي گوشت قرار دارد و جایی را كه در آن گوشت ديرتر فاسد شده، براي ساخت بیمارستان پيشنهاد كرد. رازي با بيماران خود بسيار مهربان بود و به دانشجويان خود اندرز ميداد كه نسبت به تهيدستان مهربان باشند.
رازي در دانش پزشکی كتابهاي بسيار باارزشي نوشته است. مشهورترين كتاب او «حاوي» در سيجلد ميباشد كه در حقيقت يك دايرهالمعارف پزشكي است كه در آن بيماريهاي گوناگون و درمان آنها مورد بحث قرار گرفته است . البته او خود در دوران زندگی موفق به تكميل اين اثر نشد و پس از مرگش ابن عميد وزير دانشمند ركنالدوله پادشاه ديلمي با كمك شاگردان رازي به جمعآوري و تكميل آن دست زد. اين كتاب در دوازده بخش تدوين شده است كه عبارتند از : درمان بيماران، بيماريها، بهداشت، شكستهبندي، زخمها، داروها، خوراکیها، داروهاي تركيبي، پیشه پزشكي ، داروسازي ، بدن و كالبدشكافي، و از كارافتادگي اندامها .
از ديگر آثار رازي کتاب «جدري و حصبه» كه در آن به روش علمي به شناسایی بيماري آبله و سرخك از يكديگر پرداخته است. رازي نخستين پزشکي است كه به روش علمي اين دو بيماري را از يكديگر افتراق داده است يكی از آثار مهم رازي «رساله شميه» است كه به نام ديگرش « چرا ابوزيد بلخي در وقت بهار هنگام بوييدن گل سرخ دچار زكام ميشود؟» هم شهرت دارد. (ابوزيد استاد فلسفه رازي بوده است.)اين رساله از نخستين كتابهاي ايمنيشناسي جهان به شمار ميرود.
«منصوری در تشریح» کتاب دیگر رازی است که در آن درباره آناتومی (اندام شناسی)، کالبدشکافی و تشریح اندام، اثر خوراکیها و دارو، بهداشت و زهرشناسی بحث میکند.
. رازي از نخستين افرادي است كه از دانش شيمي در علم پزشكي استفاده كرد، به همين دليل او را پدر داروسازي و شيمي كاربردي نيز لقب دادهاند. تهيه اسيدسولفوريك به وسيله تقطير زاج سبز و توليد الكل از طريق نقطير مواد نشاستهاي و قندي تخمير شده و استفاده از الكل در داروسازي و مصارف پزشكي از جمله كارهاي رازي در حوزه اين دانش به شمار ميرود. او را مکتشف این دو ماده شیمیایی در گیتی میدانند.
«مفيدالخواص»، «من لا يحضره الطبيب»، «اقراباذين»، «شک بر جالينوس»، «برء الساعه»(درباره فوريتهاي پزشكي و اورژانس )، «الحصي المتولد فيالكلي و المثاني»(درباره سنگ كليه و مثانه) از ديگر كتابهاي ارزشمند رازي هستند.
رازي در ميان پژوهشگران تاريخ علوم به وارستگي و امانتداري علمي معروف است، زيرا آنچه را که از منابع و مراجع ديگر گفته، به گوينده و منبع اصلي نسبت و ارجاع داده است. تعداد رسالهها و كتابهاي رازي در منابع مختلف از 123 تا 235 ذكر شده كه بسياري از آنها امروز در دسترس نيست. رازي در پنجم شعبان 313 هـ ق برابر با سال 304 خورشیدی زندگی را بدرود گفت.
من ایرانیم ، کنیه ام آریا