بواسیر (Hemorrhoid)
پیشدرآمد:
بواسیر (همورویید) بیماری است که در آن سیاهرگهای ناحیه نشیمنگاه متورم و دردناک میگردد و ممکن است خونریزی نماید. بواسیر ممکن است در درون مقعد (بواسیر داخلی که شامل 4 درجه میباشد) یا بیرون آن (بواسیر خارجی که به ندرت همراه با ترومبوز یا لخته شدن خون درون آن میگردد) باشد. هر دوگونه این بواسیر فراوان بوده و همراه با افزایش فشار هیدروستاتیک در ورید پورتال (سیاهرگ باب) میباشند.
چرایی بیماری:
این بیماری علت مشخصی ندارد و ممکن است در هر سنی پیدا شود. یبوست و دفع مدفوع حجمدار و سخت ممکن است به شکلگیری آن کمک نماید. دیگر عوامل آماده کننده شامل سابقه خانوادگی، برخی بیماریهای تن، بارداری، نشستن دراز مدت، برنامه خوراکی کم فیبر و نوشیدن کم آشامیدنیها میباشند.
نشانههای بیماری:
هنگامی که بواسیر درونی بزرگ میگردد، تا زمانی که تورم سیاهرگها همراه با ترومبوز (لخته خون)، عفونت یا فرسایش بخش بالایی سطح مخاطی نباشد، معمولا همراه درد نمیباشد. درد بیشتر در Fissure شکافها (شقاق یا فیشر) و Fistule فیسستولهای (سوراخی میان راست روده و پوست) مقعدی دیده میشود.
بسیاری از بیماران از دیدن خون قرمز روشن بر روی سنگ دستشویی، کاغذ توالت یا بر روی مدفوع، همراه با خارش و احساسی مبهم و ناخوشایند در ناحیه نشیمنگاه شکایت دارند. این حس ناراحتی هنگامی افزایش مییابد که بزرگ شدن یا افتادگی مقعد روی میدهد که همراه با ادم (خیز یا تورم) و اسپاسم اسفنگتر دفعی (انقباض ماهیچه حلقوی مقعد) میباشد. تورم بواسیر بیرونی به دلیل اینکه شبکه سیاهرگی آن زیر پوست قرار گرفته است کاملا دردناک است (بهویژه اگر افزایش حجم وریدی ناگهانی باشد). به طور کلی بواسیر با نشانههای یبوست، درد و ناراحتی و خارش، زور زدن هنگام دفع، احساس پری و وجود بلغم (چرک مانند) در مدفوع همراه میباشد.
شناسایی:
تشخیص هموروئید داخلی و خارجی از راه معاینه، آزمایش دیجیتالی و دیدن مستقیم در آنوسکوپ (وسیله دیدن درون نشیمنگاه)، پروکتوسکوپ (وسیله دیدن راست روده) یا کولونوسکوپ (دیدن روده بزرگ) میباشد. گرچه گرفتاری هموروئید فراوان است، ولی هر خونریزی رکتال (راست روده) یا کمخونی کمبود آهن را نباید به بواسیر نسبت داد، مگر اینکه پیشاپیش از تندرست بودن بخش بالایی دستگاه گوارش مطمئن شویم. در دوران سالمندی سرطانهای دستگاه گوارش را نیز باید در تشخیص افتراقی در نظر داشت.
درمان:
بواسیر در بسیاری از موارد به درمانهای سنتی مانند حمام آب گرم یا داروهای نرم کننده مدفوع پاسخ میدهد؛ ولی هموروئید داخلی که ایجاد افتادگی مزمن در ناحیه مقعد مینمایند، به جراحی بهتر جواب میدهد. در گرفتاریهای خفیفتر بزرگی یا افتادگی مقعد میتواند با استفاده از نوارکشی بند آورنده خون یا تزریق عوامل اسکلروزه کننده یا سوزاننده درون رگی (مانند Sodium tetradechol sulfate) درمان شود.
به طور کلی درمانها شامل 4 میباشند:
الف- درمانهای غیر دارویی، ب- درمانهای دارویی، پ– جراحی، ت- درمانهای گیاهی.
الف- درمانهای غیردارویی:
1. جلوگیری از فشار آمدن بر ناحیه نشیمنگاه (مانند نشستن بر روی یک حلقه باد شونده).
2. خودداری از زور زدن هنگام دستشویی، اجابت مزاج و کم کردن زمان نشستن در دستشویی.
3. بیشتر خوردن سبزیجات تازه، میوهجات(مانند زردآلو، آلوچه و آناناس)، خوراکیهای فیبردار و آب.
4. کاهش خوردن چربیهای اشباع شده (جانوری) و افزایش مصرف چربیهای غیر اشباع (گیاهی).
5. خوراک خوردن در فضای آزاد و آرام.
6. جویدن کامل غذا.
7. نشستن به مدت 3 دقیقه در لگن آب گرم و سپس 1 دقیقه در آب سرد، این کار تا 3 بار تکرار شود تا یک دوره تکمیل گردد. یک تا دو دست در روز و 3 تا 4 بار در هفته سفارش میشود.
8. استراحت
ب- درمانهای دارویی:
1- Saline Laxatives (ملین های نمکین): که دارای یونهای سیترات، منیزیم، فسفات و سولفات میباشند و به عنوان نرم کننده مدفوع، وارد آورنده فشار بر مدفوع و جلوگیری از دفع مدفوع سخت به کار میروند؛ مانند شربت شیری رنگ منیزیوم سولفات.
2- بیحس کنندههای موضعی: مانند ژلها و پمادهای لیدوکائین، بنزوکائین و پراموکسین؛ همچنین نیتروگلیسرین موضعی میتواند باعث کاهش درد بیمار گردد.
3- ملینهایی (شل کننده مدفوع) به شکل توده حجمدار (Bulk): مانند گرد پسیلیوم (پودر گیاه اسفرزه) و عصاره مالت (مخمر آبجو).
4- شیافها و پمادهای آنتی هموروئید (ضد بواسیر) که دارای ترکیبهای:
الف) بیحس کنندههای موضعی که در بالا یادآوری گردید، برای کاهش درد بیمار میرود.
ب) ترکیبات تنگکننده رگها (منقبض کننده عروق) مانند فنیل افرین و اپی نفرین برای کاهش تورم و خارش و احساس ناراحتی در مقعد
ج) ترکیبات قابض مانند هاماملیس، زینک اکساید (سفیداب روی)، آلومینیوم ساب استات و کالامین که باعث برطرف شدن خارش، سوزش و تحریک میگردد.
د) ترکیبهای نگاهدارنده مانند: کره کاکائو، گلیسیرین، روغن پارافین، لانولین و روغن جگر ماهی که باعث نرم شدن ناحیه تحریک شده گردیده و از سوزش بیشتر جلوگیری مینماید.
5) ترکیبات ضد التهاب کورتونی: مانند هیدروکورتیزون.
پ- جراحی:
هموروئید درونی که ایجاد افتادگی مزمن مینماید، به جراحی بهتر پاسخ میدهد؛ ولی در مواردی که هموروئید بیرونی همراه با ترومبوز (لخته شدن خون در رگها) شدید باشد درمان دربرگیرنده: ایجاد برش، جداکردن لخته خون و سپس فشرده کردن ناحیه مربوطه میباشد. در زمان التهاب شدید مقعد، زخم معده یا کولیت اولسراتیو (روده زخمی شونده) باید از جراحی خودداری گردد. پروکتوسکوپی یا کولونوسکوپی پیش از عمل انجام میشود.
ت- درمانهای گیاهی:
1- plantago psyllium (اسفرزه): که به عنوان یک ملین حجم دهنده با میزان 1 تا 2 قاشق مرباخوری در روز (6 گرم در هر قاشق) پس از ظهر یا پیش از صبحانه خورده میگردد. 
2- Horse chestnut ،Aesculus hippocastanum (شاه بلوط هندی): که افشره آن به شکل خوراکی (با دوز mg/day120-40) یا موضعی (ژل 1 تا 2% چند بار در روز) در درمان بواسیر به کار میرود. (این گیاه بومی یونان و بلغارستان بوده ولی به دلیل زیبایی آن در ایران پرورش مییابد.)
3-Hesperidin (یک بیوفلاونوئید است که در تیره مرکبات وجود دارد): به فرم خوراکی به عنوان ضد درد و ضدالتهاب (از طریق مهار پروستا گلاندینها) در درمان بواسیر به کار میرود. (از قرصهای mg 500 آن (Daflon)، 2 قرص سه بار در روز به مدت 3 روز و سپس 1 قرص 3 بار در روز به مدت 4 روز).
4- مورد (Myrtus Communis): مورد از گیاهانی است که دارای اثر ضد باکتری، ضد قارچ، پلشت بر، ضد عفونی کننده، ضدالتهاب، التیام بخش و بهبود دهنده زخمها میباشد. عرق برگ و گل آن قابض و بندآورنده خون بوده و افشره آن نیز ضد احتقان (پرخونی) و قابض (تنگ و خشک کننده) است. در طب ایرانی از آن در درمان بواسیر و شقاق بهره بسیار گرفته شده است. در بازار دارویی ایران به شکل پماد و قطره یافت میشود.
۵- ریوند چینی (روبارب) Rheum Palmatum: داروی آماده شده از گرد (پودر) ریشه این گیاه به صورت خوراکی دارای اثرات درمانی بر روی بواسیر و شقاق میباشد. این دارو با دارا بودن ویژگی ضدالتهابی و التیام دهندگی مواد لازم را برای تندرستی دیواره به رگها رسانده، دیواره را استحکام بخشیده، از پارگی رگها و خونریزی جلوگیری میکند.
من ایرانیم ، کنیه ام آریا