ماست Yoghurt

شناسایی:

ماست شیر منعقد شده (دلمه بسته) می­باشد که از تخمیر شیر بوسیله باکتری­های لاکتوباسیل بولگاریس و استرپتوکوکوس ترموفیلوس به دست می­آید. از هر نوع شیری برای تهیه ماست می‌توان بهره گرفت. ماست از تخمیر قند شیر به نام لاکتوز به‌دست می‌آید. باکتری ویژه تهیه ماست، لاکتوز را به اسید لاکتیک تبدیل می‌کند و به ماست بافت ژله مانندی می‌دهد. به دلیل وجود اسید لاکتیک، ماست مزه تند و ترشی پیدا می‌کند 

 تاریخچه:

اگرچه در تاریخ فرهنگ ایران باستان به ماست در پانصد سال پیش از میلاد مسیح (یعنی در اوج شکوه ایران هخامنشی) اشاره شده است و در سنت ایران باستان، مردم بر این باور بوده‌اند که با خوردن منظم و روزانه ماست می‌توان دارای عمری دراز همراه با تندرستی شد. اما نخستین ماست‌ها احتمالاً به طور تصادفی تهیه شدند؛ یعنی هنگامی که چوپانان ایران باستان شیر را برای حمل و نقل درون مشک‌هایی که از پوست بز درست شده بود می‌ریختند، باکتری موجود در پوست بز، شیر را تخمیر نموده و ماست به دست می‌آمد.

اما رواج آن در اروپابه یک زیست شناس روسی برمی‌گرددکه باور داشت که لاکتوباسیلوس برای تندرستی سودمند است، او تلاش نمود که خوردن ماست را در سرتاسر اروپا رواج دهد. به دنبال آن در سال ۱۹۱۹م نخستین کارخانه صنعتی تولید ماست در شهر بارسلونای اسپانیا ساخته شد و خوردن ماست روز به روز افزایش یافت.

 

مصرف خوراکی:

از نظر تغذیه‌ای، ماست ماده خوراکی سودمندی می‌باشد که سرشار از پروتئین و برخی انواع ویتامین ب است. املاح موجود در آن بسیار بوده و در عوض، میزان چربی آن با میزان چربی شیری که ماست از آن تهیه شده برابر می‌باشد.

فراورده‌های ماست

 ماست‌ را به صورت شیرین و گاه به صورت ترش، و با طعم‌های مختلف به فروش می‌رساننند

ماست میوه‌ای از افزودن انواع میوه‌جات (خیار، سیب، بادمجان، هلو...) تهیه می‌شود که علاوه بر ایجاد مزه‌های گوناگون ماست، طعم ترش آن را کاهش دهد. ماست خامه‌ای از درهم کردن شیر با خامه تهیه می‌شود تا میزان چربی شیر را به ۱۰ درصد برساند

 ماست خامه‌ای را به همراه عسل به عنوان گونه‌ای دسر مصرف می‌کنند

 ماست موسیر را از ماست با موسیر له‌شده تهیه می‌کنند. هم‌چنین ماست را با سیر رنده شده  یا پیاز خورد شده درهم می‌آمیزند

گاهی هم حتی با سبزی ریزشده مانند اسفناج ، نعنا، پونه، جاشیر (گاوشیر)، کنگر و...  مخلوط می‌کنند و طعم‌های مختلفی از ماست ایجاد می‌نمایند.گاهی با  برگ خشک گل گلاب (گل محمدی) ماست را می‌آرایند. نمک و فلفل نیز می‌توان بدان ‌پاشند و هم زد

 ماست چکیده از آبگیری ماست معمولی درست می‌شود. این کار را با گذراندن ماست معمولی از صافی‌های پارچه‌ای انجام می‌دهند

 Dough دوغ، نوعی نوشیدنی کاملا ایرانی است که از ماست تهیه می‌شود. به همین دلیل واژه دوغ  به همین صورت وارد زبان‌های دیگر شده است. از سال ۲۰۰۲ میلادی، استفاده از دوغ‌های شیرین در ایالات متحده آمریکا مرسوم شد. مردم آمریکا به این فراوده لبنی، نوشیدنی ماست می‌گویند. دوغ در گذشته یکی از فرآورده‌های جانبی کره به‌شمار  می‌آمد. برای تهیهٔ آن، ابتدا ماست پرچرب را با آب رقیق می‌کردند، سپس با استفاده از مشک، چربی آن جدا شده و باقی‌مانده بعنوان دوغ مصرف می‌شد. امروزه در کارخانه‌جات فرآوری شیر؛ با درهم‌آمیختن ماست و آب و نمک، با فرآیند تخمیر دوغ تولید می‌کنند

دورماس گونه‌ای نوشیدنی است که مخلوط کردن ماست تازه با شیر تازه دوشیده شده، به‌دست می‌آید

 

پژوهش‌ها و کاربردهای پزشکی:

ماست ممکن است در درمان پاره‌ای از عفونتهای ویژه، برخی مشکلات گوارشی مانند اسهال، بعضی آلرژی­ها و آسم سودمند باشد. همچنین احتمالا ماست خاصیت آنتی کارسینوژنیک (ضدسرطانی) دارد.

پژوهش‌های جانوری و انسانی نشان داده است که ماست محرک ایمنی بوده، باعث افزایش تولید پادتن (آنتی‌بادی) شده، همچنین فعالیت گلبول‌های سفید (خوردن میکروب‌ها یا فاگوسیتوز) را می‌افزاید.

بررسی­های نوین نشان داده خوردن دراز مدت ماست باعث کاهش علائم حساسیت شده است.

مصرف یک فنجان ماست روزانه به مدت شش ماه شیوع واژینیت عود کننده Vaginitis (عفونت دستگاه تناسلی زنانه) را کاهش می­دهد.

اجزا باکتریایی ماست می­تواند علیه برخی عفونت­­های دستگاه گوارش محافظت ایجاد کند. همچنین در بهبودی بعضی اسهال­ها ممکن است سودمند باشد.

در یک بررسی ماست کاهش اندک اما معنی داری از نظر آماری در سطح چربی خون نشان داده است.

 

داروشناسی Pharmacology:

فعالیت ایمنی ماست شاید نتیجه حضور باکتری لاکتیتک اسید و ترکیبات غیر باکتریال ماست باشد.

شیر غیر پاستوریزه نسبت به نوع پاستوریز ه موثرتر است. (در بعضی موارد در فرآیند پاستوریزاسیون باکتری اسید لاکتیک ماست کشته می­شود). اگر پس از انجام عمل تخمیر روی شیر، ماست به دست آمده را حرارت ندهیم تا باکتری‌های موجود در آن کشته شوند، به عنوان ماستی (ماست پروبیوتیک) که باکتری زنده و فعال داخلش وجود دارد به فروش رسیده و این ماست، دارای ارزش غذایی بسیار بالایی است.

 

عوارض:

گزارشاتی از اسهال و نفخ در بعضی موارد بیماران Lactase Deficiency لاکتاز دفی‌شنسی(کاهش آنزیم لاکتاز در بدن) دیده شده است. این افراد که به لاکتوز حساسیت دارند با خوردن ماست پروبیوتیک مشکلاتی که با خوردن فرآورده‌های شیر در آنها نمود پیدا می‌کرد، دیگر دیده نمی‌شود.

 

عسل (Honey)

عسل (پانیذ، انگبین) یک ترکیب پیشرفته غذایی است که از شهد گلها و توسط زنبور عسل ساخته می­شود.

ترکیبات شیرین کننده آن شامل 40-27 % گلوکز، 47 -37%  فروکتوز، 3- 2/0% ساکارز، 11-7/0%  مالتوز و 6/0%  ملزیتوز می­باشد. عسل مهم‌ترین منبع مواد قندی شناخته شده‌است و پانزده نوع قند دارد. در مجموع یک کیلوگرم عسل ۳۲۵۰ کالری گرما و انر‍‍‍‍‍ژی، و 20- 12%  آب دارد.

عسل به لحاظ داشتن برخی مواد تخمیری در تبادلات غذایی و کمک به گوارش و هضم خوراک بالاترین رتبه را در میان خوراکی‌ها دارد، از این دسته مواد می‌توان به آنزیم‌های آمیلاز، اینورتاز، کاتالاز و پراکسیداز اشاره کرد.

همچنین عسل دارای ویتامین‌های بسیاری مانند ویتامین‌های B۲،B ۵ ،B۴، نیاسین، پریدوکسین و ویتامین‌های C ،K ،E ، A (ب2، ب5، ب4، ث، کا، ای، آ) است. گرچه  میزان این ویتامین‌ها در عسل فراوان نیست؛ با این حال بس و سودمند است. عسل دارای انواع پروتئین، اسیدهای آمینه، اسیدهای آلی مثل اسید فرمیک و مشتقات کلروفیل و رایحه‌های معطر است. املاح معدنی (کانیها) در عسل فراوانند؛ از جمله کلسیم، پتاسیم، سدیم، منگنز، آهن، کلر، فسفر، گوگرد و ید.

رنگ عسل:

به‌دلیل شهد گل‌های گوناگونی که زنبور عسل گردآوری می‌کند، رنگ انگبین (پانیذ) به‌دست آمده متفاوت است:

عسل اقاقیا: سفید روشن مانند آب

عسل افرا: لیمویی رنگ

عسل اسپرس: زرد طلایی

عسل میوه‌های گوناگون باهم: زرد متمایل به قهوه‌ای

عسل شبدر: سرخ یا زرد تمایل به قرمز

عسل زیرفون: زرد متمایل به سبز

عسل گل قاصدک: زرد تیره

عسل نارون: قهوه‌ای

عسل صنوبر: سبز تیره تا سیاه

عسل زبان گنجشک: سبز بسیارتیره

عسل بهارنارنج: زرد طلایی

عسل آویشن: قرمز عقیقی

عسل جنگل‌های مازندران: زرد مایل به سبز

عسل جنگل‌های کاج اروپا: قهوه‌ای

 

کاربرد پزشکی:

1- درمان سوختگی­های سطحی، کنترل عفونت و تولید گرانولاسیون تمیز (تجمع سلولی، گردهم آمدن یاخته‌های تازه) در زخم­های بستر.

2- درمان زخم­های ایجاد شده به وسیله گانگرن فورنیر ((Fournier؛ این گانگرن ضایعه‌ای نکروزی (ازمیان رفتن و مردن بافت زنده بدن)  همراه با درد و تورم است که بیشتر در نواحی پره آنال (پیرامون نشیمن‌گاه، مقعد)، پری رکتال (دورادور راست روده) و ژنیتال (شرمگاهی، تناسلی) هم در زنان و هم در مردان دیده می­شود.

3- درمان بیماری­های دندانی (اثر ضد میکروبی بر روی استرپتوکوک موتانس)

4-  پس از پرتودرمانی (رادیوتراپی) سر و گردن.

5- درمان زخم­های پا، جذام و اختلالات پوستی.

6- همچنین در پژوهش‌های جانوری دارای اثرات محافظتی بر روی زخم معده ایجاد شونده به‌وسیله اتانول و مشروب‌های الکلی می­باشد.

7-  در پژوهش‌های برون یاخته‌ای دارای اثرات کشنده بر روی عامل سالک (لیشمانیا) و محرک پاسخ دستگاه ایمنی است.

8-  موم عسل نیز سودمندی فراوانی دارد و ماسک آن برای صورت مفیداست؛ چین و چروک و فرورفتگی‌های پوست را ‌پوشانده و پوست را لطیف می‌کند. به‌عنوان آدامس نیز می توان از آن بهره برد. 

9- در طب تکمیلی و جایگزین: به طور موضعی در درمان اگزما (حساسیت پوستی)، به شکل خوراکی در کاهش خطر زخم معده؛ چکاندن آن به صورت قطره در چشم در افزایش قدرت تیزبینی و در افراد سالخورده دچار آب مروارید سودمند می­باشد.

10- در پزشکی ایرانی: ابوعلی سینا ۱۰۰۰ سال پیش در کتاب قانون خود نسخه‌های فراوانی بر پایه عسل و موم آن تجویز کرده‌است که در زیر به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:

عسل بادشکن است و برای معالجه قولنج روده تجویز می شود و در مسمومیت‌های خوراکی، دستگاه گوارش را پاک می‌سازد. سنگ‌های کلیه و مثانه را از بین می‌برد. برای این درمان عسل را با کندر باید خورد.به عنوان یک روش پیشگیری از بارداری هم از عسل با روش ویژه‌ای کمک گرفته شده است.

عسل خواب آور است و به مبتلایان به بیماری کم خوابی توصیه می‌شود که پیش از خواب چند قاشق مرباخوری عسل میل کنند.

برای رفع کم اشتهایی مفید است و کلاً جریان خون را در بدن بهبود می‌بخشد. از این رو به رشد ماهیچه‌ها کمک می‌کند، پس برای بچه‌های کم اشتها و ورزشکاران بسیار سودمند است.

عسل گرفتگی مویرگ‌ها را باز می‌کند و برای عروق سودمند است. پس سالمندان اگر هر روز شربت عسل و لیموی تازه بنوشند، عمر درازتری خواهند داشت.

 

دوز تجویزی:

 محل سوختگی: باید در روزهای پی‌درپی پس از شستشوی با محلول نمکی (نرمال سالین) با عسل پوشیده شود. پژوهش‌ها نشان داده که زخمهای سوختگی سطحی که با عسل پانسمان شده‌اند، زودتر از زخمهای درمان شده با پماد سیلورسولفودیازین بهبود یافته‌اند.

گانگرن فورنیر: عسل باید 3 بار در روز روی نواحی مبتلا مالیده شود. (به مدت 2 هفته)

بهبود زخم­ها: هر 12 ساعت باید روی زخم، عسل مالیده شده و سپس با گاز خشک پوشانده شود.

زخمهای عفونی در کودکان: 10-5 میلی لیتر عسل، 2 بار در روز مالیده شود.

 

داروشناسی:

اثرات آنتی باکتریال: به نظر می­رسد مهار رشد باکتری به وسیله این ترکیب به دلیل اسمولالیته بالا، کاهش نفوذپذیری آب به باکتری، آزاد کردن هیدروژن پر اکسید و فاکتورهای ضدباکتری آن به نام Inhibines باشد. همچنین PH اسیدی آن (6/3) باعث تشدید اثرات ضدباکتری می­گردد.

گرچه این اثرات ممکن است مربوط به ترکیب‌های باقی مانده در آن مانند آفت‌کش­ها یا تتراسایکلین که برای درمان بیماری­های زنبور عسل به کار می­رود، نیز باشد. میزان فعالیت ضد باکتری عسل به نمونه گیاهی ناحیه گردآوری نیز بستگی دارد. طیف اثرات ضد باکتری آن گسترده می­باشد.

طول اثر: اثرات ضد باکتری عسل به فرم موضعی تا 8 ساعت باقی می­ماند. در یک بررسی نشان داده شده تاثیر عسل در پیشگیری از عفونت، مانند بتادین می­باشد.  

اثر ترمیمی بر روی زخمها: این ترکیب به دلیل ویسکوزیته بالا ماند یک سد فیزیکی روی زخم را می­پوشاند و یک محیط نمدار برای تسهیل بهبود زخم فراهم می­نماید.

به دید می­رسد که عسل نوسازی پوست را تسریع نموده و فرایندهای التهابی را نیز کاهش می­دهد. اثرات ضد باکتری عسل نیز به اثر بهبود دهندگی زخم آن کمک می­کند.

خوردن در بارداری و شیردهی:

در مورد بی‌زیان بودن این دارو در بارداری و شیردهی مدارکی در دسترس نمی­باشد.

موارد منع مصرف و پرهیز:

1.      افزایش حساسیت به عسل

2.      کودکان یکسال و کوچکتر

واکنش‌های دارویی:

 تداخلات دارویی مهمی برای این دارو گزارش نشده است.

عوارض جانبی و ناخواسته:

خوردن آن در کودکان زیر یکسال باعث افزایش خطر بروز بوتولیسم ( همان زهر یا Toxin که با خوردن کنسروهای نجوشانده باعث بیماری و مرگ در انسان می‌گردد.) می‌شود. زیرا هاگ (اسپور) غیرفعال آن داخل عسل موجود است و به دلیل کامل نبودن فلور میکروبی روده و بالا بودن PH روده کودکان، احتمال تبدیل شدن هاگ به باکتری زنده و تولید زهر در این گروه بالا می­باشد.

تهوع و استفراغ به دنبال مصرف برخی گونه ها دیده شده است.

 اثرات ملین واسهال‌آور آن ممکن است در اثر سوء جذب هیدراتهای عسل ایجاد گردد.

 عسل ممکن است حاوی گرایانوتوکسین (بیشتر در ترکیه) باشد و باعث گیچی، ضعف، عرق‌ریزش زیاد، تهوع، استفراغ، آریتمی (ناهماهنگی ضربان قلب) و غش کردن گردد. واکنشهای حساسیتی، شوک آنافبلاکتیک و همچنین سوزش (پس از مصرف موضعی) گزارش شده است.

شرایط نگهداری:

برای کارایی بیشتر، بهتر است عسل از گرما، نم، رطوبت و نور مستقیم دور نگهداری شود.

 

چای سیاه (Black Tea)

ویژگی‌های بیرونی:

گیاه چای سیاه با نام علمی:  Thea Sinensis یا Camelia  از خانواده‌ی چای Theaceae می باشد. این گیاه به ‌صورت بوته، درختچه یا درخت در نقاطی از جهان از جمله هندوستان، چین، سریلانکا، ژاپن، ایران پرورش می ‌یابد.

چون در سه فصل از سال (بهار، تابستان و پاییز) برگ‌های آن برداشت می‌شود، بنابراین در بیشتر جای‌ها، چای به صورت بوته وجود دارد؛ ولی در صورتی که هیچ‌گونه برداشتی از آن صورت نگیرد، کم‌کم بالا رفته و به ‌صورت درختچه یا درخت در می‌آید.

بخش اصلی مورد استفاده‌ بوته‌ چای، برگ آن است که به ‌روش‌های گوناگون تبدیل به انواع چای می‌شود.

چای دارای بهترین کیفیت از جوانه‌های تازه شامل دو یا سه برگ اول همراه با شکوفه‌های در حال رشد بدست می‌آید. چای با کیفیت پائین که در تهیه چای فوری و Brick  Tea به کار می‌رود از برگ‌های پائین ساقه گرفته می‌شود.

 

انواع چای:

لازم به ‌یادآوری است که گیاه چای سبز و سیاه یکی است، ولی در نوع عمل آوردن آن‌ها تفاوت وجود دارد. بیشتر خواص دارویی بین چای سبز و معمولی (سیاه) مشترک بوده و بسته به درصد مواد موجود در آن‌ها ممکن است در قدرت اثر آن‌ها تفاوت وجود داشته باشد.

چای پس از آب، پرمصرف‌ترین نوشیدنی در جهان است و هرساله سه میلیارد کیلوگرم چای در جهان تولید می شود. چای سبز را می‌توان مانند چای سیاه، دم کرده و آشامید.

 

چای سبز: در صورتی که برگ تازه‌ی چای را به سرعت خشک کنند، چای سبز به ‌دست می ‌آید. در این شرایط اجازه‌ی تخمیر به چای داده نمی ‌شود.

 

چای سیاه (معمولی، تیره یا قرمز): در صورتـــی کـــه بـــرگ تــازه‌ چـــــــای، دچار عمـلیــات اکسیداسیون آنزیمی تـخمـیــر (Fermentation) قرار گیرد، تغییراتی در رنگ، بو، مزه و مواد و اثرات آن نسبت به چای سبز ایجاد می ‌شود. پس از مراحل تخمیر، آن را خشک کرده و بسته ‌بندی می‌ کنند.

موادی بنام کاتشین (Catechin) و پلی‌فنولهای موجود در برگ‌های چای تبدیل به ترکیبات قهوه‌ای یا قرمزی بنام تئوفلاوین و تئوروبیجین می‌شوند که موجب می‌شوند چای دم کرده به رنگ سیاه یا قرمز مایل به قهوه‌ای درآید.

 

چای اولونگ (Olong Tea): در صورتی که برگ تازه ی چای به ‌صورت ناقص نیمه تخمیر شود، چای اولونگ با رنگ قرمز یا زرد به ‌دست می‌ آید. این‌ گونه چای در ایران و بسیاری از نقاط دنیا تولید نمی ‌شود، ولی در کشور چین تولید می ‌شود.

 

چای سفید: برگ‌های تازه (جوانه‌ها) چای هستندکه زیر عمل اکسیداسیون قرار نگرفته‌اند؛ شکوفه‌های چای را برای جلوگیری از تشکیل سبزینه (کلروفیل) از نور خورشید می‌توان دور نگه داشت. چای سفید نسبت به دیگر انواع چای در اندازه‌های کمتری تولید می‌شود و می‌تواند از همان نوع چای که با روش‌های دیگر تولید شده از لحاظ قیمت نسبتاً گران‌تر تمام شود. این نوع چای در کشورهای دیگر به غیر از چین، کمتر شناخته شده‌است، اگرچه این شناخت با عرضه چای سفید به شکل کیسه‌ای، و نیز چای سفید سرد و فوری، بیشتر شده‌است.

 

ویژگی‌های درمانی:

با وجود این که امروزه چای معمولی به‌ عنوان یک نوشیدنی گرم با مصرف بسیار گسترده رو به ‌روست، ولی باید در دید داشت که چای افزون بر خوراکی بودن به‌ عنوان یک گیاه دارویی با اهمیت، دارای ویژگی‌های فراوانی است. با توجه به ‌باستانی بودن شناخت چای به‌دست بشر و مصرف بسیار آن، هزاران پژوهش گسترده بر روی آن صورت گرفته که نشان دهنده‌ی اهمیت این گیاه با ارزش است.

 

تا کنون 51 اثر گوناگون از چای گزارش شده که مهم ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

 ضد‌ درد، ضد آمیب (انگل تک یاخته‌ای در روده)، ضد آلزایمر (ضد فراموشی)، ضد آرتریت (درد و ورم بند و مفصل‌ها)، ضد  سختی سرخرگ‌ها(تصلب شرابین)، ضد باکتری، ضد سرطان، ضد افسردگی، ضد قند خون ، ضد التهاب و آماس، ضد جهش ژنی (موتاسیون)، ضد نیتروزآمین (مواد افزودنی زیان‌آور به خوراکی‌ها برای نگهداری درازمدت آن‌ها)، ضد اکسیدان، ضد اسپاسم و گرفتگی ماهیچه‌ها، ضد ویروس، قابض (اثر ضد اسهال)، تقویت‌کننده قلب، محرک سیستم عصبی مرکزی، ادرارآور، محافظ جگر (کبد)، کاهنده‌ی پرفشاری خون (ضد فشارخون)، محرک دستگاه ایمنی بدن،  محرک راه‌های تنفسی، کاهش دهنده‌‌ چربی خون و تری گلیسریدها، بهبود روندهای تفکر، افزایش دقت و توجه، شادی‌آور و افزایش بیداری.

 

از ویژگی های چای اولونگ، کاهش چربی کلسترول خون  است که می‌‌تواند در هر وعده‌ خوراک چرب، مقدار کلسترول خون را در حد متعادل نگه دارد. آشامیدن این نوع چای باعث کاهش فشارخون شده و می ‌تواند در جلوگیری از برخی گرفتاری‌های قلبی- عروقی سودمند باشد.

 

سفارش‌های ایمنی:

پیش و پس از دریافت فرآورده‌های آهن و در شیرخواران نباید از چای استفاده نمود. شواهد موجود نشانگر آنست که اندازه‌های بیش از ۲۵۰ میلی لیتر در روز با سوخت و ساز آهن تداخل نموده و موجب کم خونی می‌شود. شواهدی مبنی بر منع مصرف در حاملگی وجود ندارد ولی باید با پزشک مشورت نمود. مصرف چای سبز در دوران شیردهی توصیه نمی‌شود.

مصرف بیش از حد کافئین که در چای و برخی از عصاره‌های آن وجود دارد در بعضی‌ها باعث پیدایش نشانه‌هایی مانند عصبانیت، بیخوابی و بیقراری می‌شود.

چای دارای مقادیر کم سدیم و مقدار زیادی پتاسیم است و از آنجا که بیماران دچار نارسایی کلیوی بایستی مصرف پتاسیم خود را کم نمایند، بایستی به این مسئله توجه کنند.

افزون بر این انواع چای، ممکن است موجب پیدایش آسم در افراد حساس شوند. همچنین ممکن است چای سیاه باعث شل شدن دریچه ورودی معده (کاردیا) شود، که این باعث احساس سوزش سر دل و ترش کردن می‌شود. بنابراین به افراد با گرفتاری معده، سفارش می‌شود که همراه با خوراک چای ننوشند، و میان خوراک و آشامیدن آن حدود ۲ ساعت فاصله بیندازند. 

 

واکنش‌های دارویی:

افزایش اثر متی‌سیلین و پنی سیلین (از گروه داروهای آنتی بیوتیکی یا پادزی).

تشدید اثر آسپیرین و دیگر داروهای ضد انعقاد مانند وارفارین.

 

+ گیاهان دارویی

چای سبز (Green Tea)

ویژگی‌های بیرونی:

گیاه چای سبز با نام علمی: Camellia sinensis دارای برگ­های همیشه سبز و نوک تیز، دارای حالت چرمی، به رنگ سبز تیره و معطر می­باشد. گل­های آن سفید تا کم رنگ و دارای 6 تا 9 عدد گلبرگ می­باشد. این گیاه بومی آسیای شرقی می­باشد ولی به طور گسترده در همه جای جهان و شمال ایران کشت می‌شود.

ویژگی‌های درونی:

شیمی این گیاه پیچیده می­باشد زیرا ترکیبات متعددی وجود دارند که در فرآیند خشک کردن و عمل آمدن این گیاه تولید می­شوند. ترکیب چای سبز بسیار شبیه به برگ­های تازه می­باشد، به جز یکسری از تغییرات آنزیمی که با سرعتی بسیار بالا بعد از چیدن برگ­ها اتفاق می­افتد. برخی ترکیب‌ها در برگ­های تازه و چای سبز موجود می­باشد ولی در فرآیند تولید چای سیاه از بین می­رود.

ترکیبات چای سبز عبارتند از تانن­ها، تئین، کافئین، تئوفیلین، تئوبرومین ودیگر متیل گزانتین­ها، پروتئین، فیبر، شکر، ویتامین­های گروه B، اسید آسکوربیک (ویتامین C  )، مالیک، اگزالیک اسید، پلی فنو­لها (مانند فلاونوئیدها، کلروژنیک اسید، تئوگالین، تی فلاوین و کاتشین­ها) و چربی­ها می­باشند.

 

ویژگی‌های درمانی:

پژ.هش‌ها نشان می­دهدکه این گیاه دارای طیف گسترده‌ای از اثرات دارویی می‌باشد.

1- اثر بر چربی:

به نظر می­رسد که این گیاه دارای اثرات ضد چربی و پایین‌آورنده کلسترول خون در پژوهش‌های برون سلولی و جانوری می­باشد؛ گرچه این اثر هنوز در مطالعات انسانی به اثبات نرسیده است.

2- اثر مهاری در پوسیدگی دندان:

پژوهش‌ها نشان می­دهد که محلول 1/0% چای سبز در عرض 5 دقیقه فعالیت باکتری استرپتوکوکوس موتانس را به طور کامل مهار می­کند. همچنین عصاره این گیاه دارای فلوراید می­باشد که به جلوگیری از پوسیدگی دندان کمک می‌کند. همچنین این گیاه اثر مهارکنندگی بر آنزیم آمیلاز بزاقی دارد که این آنزیم، نشاسته موجود در غذا را به کربوهیدارت­های تخمیر پذیر تبدیل می­کند.

3- اثرهای ضد میکروبی:

اثرات ضد باکتری چای سبز به اثبات رسیده است. این گیاه دارای اثرات مهارکنندگی بر روی رشد باکتری­های اسهال‌زا، کلستریدیوم؛ میکروب‌های پوستی و روده‌ای می­باشد.

محلول رقیق شده 1:100 این گیاه نیز دارای اثرات مهارکنندگی خوبی بر روی رشد گیاهان آلوده و گردهم‌آیی حشرات می­باشد. چای سبز باعث تحریک دستگاه ایمنی بدن هم می‌شود.

4- اثرات آنتی موتاژن:

چای سبز دارای اثرات ضدجهشی (آنتی موتاژنیسیته) می­باشد. مواد جهش‌زا ( Mutagen موتاژن) موادی هستند که با ایجاد دگرگونی بر روی یک ژن، باعث تغیرات ناگهانی و گسیخته بر روی موجودات زنده و انسان می‌شوند.

5- اثرات آنتی اکسیدانت:

آنتی اکسیدان‌ها (antioxidant) موادی هستند که از تشکیل رادیکال‌های آزاد و زیان‌آور در سلول‌ها جلوگیری می‌کنند. آنتی اکسیدان‌ها نقش مهمی در پیشگیری از سرطان دارند. این مواد از تخریب اندام‌ها و پوست جلوگیری کرده و باعث جوانی پوست می‌گردند.

6- اثرات ضد سرطان:

ترکیبات این گیاه دارای اثر ضد سرطان و ضد تومور (مری، رحم، روده بزرگ، سینه، ریه، پوست و ملانوما یا خال) می­باشند.

7- دیگر اثرها:

پژوهش‌ها نشان می­دهد که افزایش طول عمر با مصرف چای سبز در ارتباط است که علت احتمالی آن ایجاد محافظت در برابر بیماری­های کشنده و قلبی می­باشد.

این گیاه دارای اثرهای ضد افسردگی، ضد پارکینسون (بیماری که در آن تعادل تن به هم می خورد)، اثر ضد خارش و التهاب ناشی از گزش حشرات، محرک لیپولیز (چربی‌سوز)، گلیکولیز (قندسوز)، لاغر کننده و کاهش دور کمر، محرک ترشح اسید معده و هضم خوراک، برطرف کننده نفخ و باد شکم ، اثرات ضد اسهال و محرک رشد باکتری‌های سودمند مانند لاکتوباسیل‌ها Lactobacillis نیز می­باشد.

 

مصرف در بارداری:

آشامیدن آن در دوران بارداری توصیه نمی­شود.

مصرف در شیردهی:

نوشیدن چای در مادرانی که در دوران شیردهی قرار دارند باعث ایجاد اختلالات خواب در کودکان ایشان می­گردد.

سفارش‌ها و موارد احتیاط:

به دلیل احتمال پیدایش اثرات تراتوژن Teratogen  (موادی که باعث ناقص‌الخلقه شدن و دگرگونی در جنین می‌شود) ، FDA (انجمن دارو و خوراک آمریکا) سفارش می­کند زنانی که در دوران بارداری هستند از خوردن بیش از ۳۰۰ میلی گرم در روز این گیاه خودداری نمایند.

همچنین پژوهش‌ها نشان می­دهد که آشامیدن بالای چای سبز احتمالا با سرطان مری و آسم در ارتباط است. نوشیدن چای همراه با شیر به دلیل چسبیدن با تانن­ها از این زیان‌ها می­کاهد.

 علاوه بر آن خوردن روزانه ۲۵۰ میلی لیتر چای در کودکان باعث آسیب به متابولیسم (سوخت و ساز) آهن و احتمال پیدایش کم‌خونی کمبود آهن (آنمی میکروسیتیک یا Iron Deficiency Anemia ) می­گردد.

واکنش‌ها و تداخلات دارویی:

مصرف همزمان  وارفارین باعث کاهش اثرات ضد انعقاد وارفاین (به دلیل محتوای ویتامین K این گیاه) می­گردد.

همچنین مصرف چای سبز باعث به تاخیر افتادن جذب داروهای قلیایی (به دلیل اتصال شیمیایی با تانن­ها) می­گردد.

هم‌چنین خوردن همزمان جذب قرص آهن را کاهش می‌دهد.

 

 + گیاهان دارویی 

لیموترش (Citrus Limon)

ویژگی‌های ظاهری:

گیاه لیموترش (Citrus  Limon) دارای برگ دندانه‌ای سبز روشن و میوه­های کوچک سبز یا زرد رنگ بیضی شکل است. این میوه دارای Pulp پالپ (تکه‌ها وگوشت میوه یا به گویش استان فارسی‌ها: تُلف) ترش مزه و دل‌پسند و دربرگیرنده دانه‌هایی تلخ مزه می­باشد.

بخش­های دارویی شامل پوست، افشره، عصاره و اسانس میوه است.

ترکیبات شیمیایی:

میوه­های این گیاه دربرگیرنده شکر، پلی ساکاریدها، اسیدهای آلی، لیپید، کاروتنوئیدها، ویتامینA ، B12،B3، بیوفلاونوئیدها، لیمونوئیدها (تلخ مزه)، لیمونن(70%)، ژرانیل استات، لینالیل استات، مقدار فراوانی پتاسیم (g100/mg145)، ویتامین C به میزان mg50-40 در 100 گرم میوه (یعنی دو برابر پرتقال) و کلسیم (mg61) است.

 

ویژگی‌های درمانی:

1- خواص خوراکی:

این میوه به خاطر ارزش تغذیه‌ای آن مورد توجه می­باشد. آب لیمو یکی از چاشنی‌های اصلی خوراک ما ایرانیان می‌باشد. ویتامین C این میوه برای نگهداری نیروی دفاعی بدن در برابر عفونت­ها و بهبود زخم­ها لازم است. این ترکیب جلو تشکیل نیتروزآمین­های سرطان‌زا را پس از خورده‌شدن نیترات­ها و نیتریت­ها (مواد نگهدارنده در مواد خوراکی) می‌گیرد. پتاسیم این میوه برای جبران کمبود پتاسیمی که به واسطه خوردن داروهای کاهش دهنده فشارخون (مانند انالاپریل و کاپتوپریل) ایجاد می­شود، در برخیی بیماران سودمند می­باشد. همچنین عصاره لیمو می­تواند جذب آهن را افزایش دهد.

2- اثرات ضد سرطان:

فیبرهای پکتین و اسانس لیموترش اثر آنتی اکسیدانت داشته و میوه آن دارای خاصیت ضد سرطان می­باشد.  

3- اثرات گوارشی:

به طور کلی لیموها به خاطر اثرات هیدروفیلیک (آب دوستی) به عنوان حجیم کننده محتویات دستگاه گوارش کار می­کنند، بنابراین می­توانند در درمان اسهال و استفراغ سودمند باشند.

4- اثرهای ضد میکروبی:

اسانس لیمو دارای اثرات ضد باکتری، پلشت بری، ضدعفونی کننده و نیز مهارکننده رشد قارچ آسپرژیلوس می­باشد.  از آن برای ضدعفونی کردن آب آشامیدنی و سطوح آلوده به ویروس هاری بهره برده می­شود.

5- اثرهای قلبی – عروقی:

پکتین موجود در آب لیموکلسترول خون را کاهش می­دهد و می­تواند در پیشگیری بیماری­های قلبی – عروقی کمک نماید.

بیوفلاونوئیدهای موجود در لیمو استحکام دیواره درونی رگ‌ها شامل مویرگ­ها و سیاهرگ‌هارا افزایش می­دهند و می­توانند در درمان واریس سیاهرگ­ها (وریدها)، کبود شدگی­ها و لثه­های خونریزی دهنده سودمند باشند. افزون برآن، این میوه در درمان آترواسکلروز (سخت شدگی دیواره سرخرگ‌ها، تصلب شرایین) نیز مفید می­باشد.

5- اثر بر دستگاه ماهیچه‌ای – اسکلتی:

لیمو (با وجود ترشی و اسیدیته آن) در بدن به عنوان قلیا کار می­کند، بنابراین در شرایطی مانند روماتیسم، آرتریت و نقرس می­تواند سودمند باشد.

6- اثر بر پوست:

این میوه در درمان مشکلات پوستی مانند آکنه (جوش جوانی)، بیماری­های قارچی، آفتاب سوختگی، زگیل و زخم­های ناحیه لب و مخاط دهان بکار می‌رود.

7- دیگر اثرات:

از این میوه در درمان عفونت­ها، تب­ها، سرماخوردگی، گلودرد، التهاب لثه و به عنوان تقویت کننده جگر (کبد) و لوزالمعده (پانکراس) بهره برده می­شود. اثر بسیار خوب لیموترش به عنوان یک لاغرکننده سودمند هم از دیگر مزایای آن می­باشد.

همچنین به صورت تایید نشده از این میوه به عنوان پادزهر اپیوم  (تریاک) استفاده می­شود.

پیامدهای ناخواسته و عوارض جانبی:

1.      حساسیت پوستی نسبت به عصاره لیمو.

2.    افشره و اسانس لیمو می­تواند باعث ایجاد فرسایش، تغییر رنگ یا تغییر شفافیت مینای دندان شود.

 

 + گیاهان دارویی 

گزنه (Stinging Nettle)

ویژگی‌های ظاهری:

گیاه گزنه با نام علمی: Urtica dioica بومی ایران و اروپا می­باشد، گرچه در امریکا و نواحی از کانادا یافت می­شود. ساقه آن ساختار مستقیم و عمودی داشته و بلندی آن تا 3 متر می­رسد. گل­های آن به رنگ سفید مایل به سبز است که از قسمت کنار و به فرم خوشه­های آویخته رشد می­کنند. برگ­­های آن دارای لبه دندانه­دار و به رنگ سبز تیره می­باشدکه به شکل متقابل در درازای ساقه گیاه قرار می­گیرند. این برگ­ها دارای کرکهای گزنده و پرزهایی می­باشند که می­توانند در هنگام برخورد با تن انسان، یک‌سری ترکیبات محرک را به پوست انتقال دهند. میوه گزنه کوچک، گرد و به رنگ زرد مایل به قهوه‌ای می­باشد. شکوفه­های تازه این گیاه نیز مورد بهره‌برداری می‌باشد.

در این گیاه افزون بر ترکیب‌های شیمیایی ویژه که اثرهای درمانی دارند، ویتامین­های گروه B،  C و K همراه با نمکهای معدنی وجود دارد. این گیاه یک منبع بازرگانی خوب برای استخراج کلروفیل می­باشد.

ویژگی‌های درمانی:

این گیاه دارای اثرات دیورتیک (پیشاب‌آور) مشخصی می­باشد به‌گونه‌ای که درمان به مدت 14 روز با این گیاه باعث کاهش فشارخون و نیز افزایش حجم ادرار می‌گردد. همچنین این گیاه می­تواند اثر سودمندی در درمان عفونت­های ادراری و نیز سنگ­های کلیه و مثانه داشته باشد.

از این گیاه می‌توان در درمان  دیابت (پایین آوردن قندخون)، سرطان، اگزما (حساسیت پوستی درون‌زا)، روماتیسم، بند آوردن خونریزی و ریزش مو بهره‌مند شد.

مواد کاربرد آن در پزشکی سنتی ایرانی دربرگیرنده بهبود زخم­ها، درمان شوره سر، کاهش چربی موی سر و ترشحات معده می­باشد.

همچنین از این گیاه در درمان هیپریلازی (بزرگ شدن) خوش‌خیم پروستات (BPH) استفاده می­شود.

این گیاه می­تواند در درمان رینیت آلرژیک (تب یونجه یا حساسیت بهاره)  و نیز آرتریت (درد مفاصل و بندها) و دردهای روماتیسمی مفید باشد.

بارداری:

این گیاه در دوران بارداری(به دلیل اثرات سقط آور و قاعده آور) نباید خورده شود. همچنین پژوهش‌های جانوری نشان می­دهد که این گیاه می­تواند باعث ایجاد دپرسیون CNS (کاهش فعالیت دستگاه عصبی) و هیپوگلایسمی (کاهش قند خون) در جنین گردد.

شیردهی:

در باره بی‌زیان بودن این گیاه در دوران بارداری آگاهی چندانی در دسترس نیست و ترشح آن در شیر ناشناخته است.

پرهیز:

حساسیت به گیاه گزنه، ادم (خیز) و احتباس مایعات (گردآمدن آب) در بدن به دلیل نارسایی قلبی یا کلیوی از موارد منع مصرف این گیاه است.

پیامدهای ناخواسته و عوارض جانبی:

این گیاه در تماس با تن باعث ایجاد حس گزش و سوزش در پوست می­گردد که تا 12 ساعت یا حتی بیشتر می­ماند (احساس سوزش نخست آن به دلیل تاثیر هیستامین این گیاه و باقی ماندن این احساس سوزش به دلیل اثر زهرگونه دیگر ترکیبات موجود در این گیاه بر سیستم عصبی می­باشد). این تحریک موضعی می­تواند به وسیله شستشوی سریع موضع با یک محلول صابونی ملایم برطرف شود. همچنین درمان با یک آنتی هیستامین سیستمیک و استروئید موضعی (هر دو از داروهای ضدحساسیت) نیز می‌تواند سودمند باشد. پیدایش دیگر اثرات جانبی این گیاه کمیاب است؛ ولی ممکن است شامل ادم، الیگوری (کاهش ادرار) یا دیورز (افزایش ادرار) و تحریک گوارشی باشد.

واکنش‌های دارویی:

آگاهی کافی در این زمینه در دسترس نمی باشد، ولی برخی پژوهش‌ها نشان می­دهد  که بهره‌گیری همزمان افشره برگ این گیاه با دیکلوفناک (از داروهای مسکن و ضدآماس) باعث افزایش اثر ضد التهابی دیکلوفناک می­گردد.

 

+ گیاهان دارویی 

جعفری (Parsley)

ویژگی‌های ظاهری:

گیاه جعفری با نام علمی : Petroselinum crispum بومی ایران (به نام انگلیسی آن دقت نمایید: پارس‌لی)  و نواحی  مدیترانه‌ای می­باشد، گرچه امروزه در همه جای جهان کشت می­شود. در هنگام گردآوری این گیاه باید دقت نمود، زیرا به دلیل شباهت برگ­ها و گل­های این گیاه با تعدادی از گیاهان سمی معمول، ممکن است به جای یکدیگر اشتباه گرفته شوند. با این حال برگ­های جعفری را می­توان از رنگ سبز کدر(برگ­های بخش پایینی) و گل­های سفید مایل به زرد آن تشخیص داد. میوه این گیاه کوچک، به رنگ سبز تیره و دارای بو و طعم بسیار معطر است. قسمت مورد استفاده این گیاه میوه، ریشه و ساقه های جوان برگدار آن است. برگ‌های آن به‌عنوان یکی از سبزی‌های دوست داشتنی مصرف بسیار بالایی دارد.

ویژگی‌های درمانی:

موارد کاربرد تایید شده جعفری، درمان عفونت­های دستگاه ادراری و سنگ­های کلیه و مثانه می­باشد. این گیاه دارای اثرات پیشاب‌آور (مدر یا دیورتیک) هم است.

 همچنین این گیاه منبع بسیار خوب ویتامین­ها مانند ویتامین A، C، کاروتن و عناصر معدنی مانند کلسیم و آهن می­باشد.

 میریستیسین موجود در این گیاه مسوول اثرات توهم‌زا (هالوسینوژنیک) این گیاه می‌باشد تا حدی که کشیدن این گیاه به شکل سیگار می­تواند باعث ایجاد اثرات سرخوشی (افوریک یا نئشگی) گردد.

 جعفری محرک ماهیچه‌های رحمی نیز می­باشد و می‌توان از آن به عنوان یک ترکیب سقط آور کمک گرفت.

 جعفری به طور کلی دارای اثرات تب‌بر، ضد باکتری و ضد قارچ  می­باشد.

در طب سنتی ایران دانه­های جعفری به عنوان ضد نفخ، ملین، رفع گرفتاری‌های گوارشی، هضم کننده غذا؛ و افشره آن جهت تنظیم قاعدگی، درمان آمنوره (ندیدن عادت ماهانه بانوان) و دیسمنوره (خونروی ماهانه دردناک)، محرک رشد مو و... به کار برده می­شود.

 همچنین از دم کرده یا جوشانده این گیاه به طور موضعی در درمان جوش­ها و دانه­های پوستی و نیز روشن کننده رنگ پوست بهره برده می­شود.

این گیاه در هومیوپاتی برای درمان التهاب مجاری ادراری و نیز مثانه تحریک ­پذیر استفاده می­شود.

مصرف در بارداری:

بهره‌گیری از دوزهای درمانی این گیاه در دوران بارداری و نیز خوردن این گیاه (به دلیل اثر تحریک کننده بر روی ماهیچه‌های رحمی و سقط آوری) ممنوع می‌باشد. همچنین پژوهش‌ها نشان می­دهد که مریستیسین موجود در افشره (اسانس) این گیاه می­تواند از جفت عبور کرده و باعث ایجاد تاکی کاردی کشنده (افزایش ضربان قلب) در نوزاد گردد.

مصرف در شیردهی:

درباره سالم بودن خوردن این گیاه در دوران شیردهی  آگاهی کافی در دسترس نیست، با این حال خوردن آن در اندازه‌های بالاتر از مقدار موجود در رژیم خوراکی سفارش نمی­شود.

پرهیز از مصرف:

منع مصرف شامل افزایش حساسیت به این گیاه، مصرف مقادیر بالای آن و خوردن عصاره (اسانس) این گیاه به تنهایی می­باشد. به‌هنگام التهاب کلیه و بروز ادم (خیز و تورم بدن) به دلیل کاهش کارکرد قلب یا کلیه درمان با این گیاه نباید انجام گردد.

پیامدهای ناخواسته و ناگوار:

پیدایش عوارض جانبی با جعفری معمول نیست، ولی احتمالا شامل سردرد، گیجی، نداشتن تعادل، تشنج، آسیب کلیه و بروز واکنش­های آلرژیک (حساسیت به نور یا فتودرماتیت) می­باشد.

مسمومیت:

در موارد مسمومیت با دوز (میزان دارو) بالا، نشانه‌ها شامل انقباض در ماهیچه‌های صاف به‌ویژه رحم و روده و مثانه، آنوری (بی‌ادراری) ، مدفوع خونی، همولیز (نابودی دیواره گویچه‌های قرمز خون)، جگر چرب (فتی لیور)، متهموگلوبینوردی و خونریزی از غشاء مخاطها می­­باشد.

واکنش‌های دارویی:

خوردن همزمان این گیاه با داروی وارفارین و دیگر ضدانعقادها به دلیل تقویت اثر ضد انعقاد آنها، باعث افزایش خطر خونریزی می­گردد. خوردن همزمان با داروهای ضد تجمع پلاکتی (گرده‌های خونی) مانند آسپیرین نیز همین اثر را دارد.

مصرف همزمان داروهای مهار کننده منوآمین اکسیداز با جعفری موجب افزایش خطر بروز عوارض جانبی این داروهای اعصاب و روان می­گردد.

 

+ گیاهان دارویی 

صبر زرد یا آلواورا [Aloe vera]

ویژگی‌های ظاهری:

گیاه صبر زرد (آلوئه ورا) با نام علمی: Aloe vera بیشتر به شکل یک گیاه تزئینی جذاب می­باشد که دارای برگهای گوشتی و خاردار(در طول لبه­‌ها) می­باشد. هر گیاه دارای 15 تا 30 عدد برگهای نوک تیز است، درازای هر برگ نیم متر و پهنای آن 8 تا 10 سانتیمتر می­باشد.  هنگامی‌که برگ شکسته می­گردد شیره تلخ و زرد رنگی از آن خارج می­گردد که همان (Aloe gel) می­باشد. این گیاه بومی آفریقا، عربستان جنوبی، جنوب ایران و ماداگاسکار می­باشد؛ ولی در ژاپن، شمال و جنوب آمریکا و در نواحی دریای کارائیب و مدیترانه نیز کشت می‌شود. قسمت مورد استفاده این گیاه ژل موسیلاژی می­باشد که از برگهای آن استخراج می­گردد. این ژل به فراوانی در فراورده های دارویی، آرایشی و صنایع خوراکی استفاده می­گردد.

ویژگی‌ها و اثرات درمانی:

1-اثر مسهل و ملینی قوی.

 2-درمان زخمها و سوختگی­ها و نیز درماتیت ناشی از  پرتو فرابنفش (اشعه ماورابنفش یا اولتراویوله).

3- بهبود دهنده زخمهای باکتریایی (دارای اثری همانند سیلورسولفادیازین و موثرتر از سولفادیازین و سالیسیلیک اسید).

 4-اثر سودمند در درمان و کوتاه شدن دوره زخمهای دهانی (آفت).

 5-درمان زخمهای پسوریازیس خفیف تا متوسط (داء‌الصدف).

 6-اثرات مفید در کاهش قند و چربی (تری گلیسرید) خون.

 7-در پژوهش‌های نوین اثرات ضد سرطان آن ثابت شده‌است.

 8-اثر سقط‌آور  در زنان باردار.

9- اثر قاعده‌آور در زنان.

10- دارای اثرات ضد ویروسی نیز می‌باشد.

11- مسکن و عامل کاهش و بهبود درد، قرمزی و تورم است.

12- اثرات ضدخارش و ضد التهاب پوستی.

13-  اثرات محرک موضعی در دستگاه گوارش.

 

خوردن در بارداری:

 خوردن این گیاه در دوران بارداری ممکن است باعث ایجاد انقباض رحمی و یا حتی سقط جنین گردد. همچنین این گیاه ممکن است باعث پیدایش ناهنجاری‌های مادرزادی گردد.  بنابراین در این دوران نباید مصرف شود.

خوردن در شیردهی:

برخی از ترکیب‌های شیمیایی صبر زرد درون شیر ترشح می­گردد و در دوران شیردهی نباید استفاده گردد.

پرهیز از مصرف:

 این گیاه در صورت وجود تهوع، استفراغ، اسهال، دهیدراسیون (کاهش آب بدن)، ایلئوس (فلج گذرای روده کوچک)، بیماری التهاب روده، انسداد روده، دردهای شکمی و بیماری کلیه نباید استفاده گردد.

پیامدهای ناگوار و عوارض ناخواسته:

در دوزهای بالا، افشره برگهای صبرزرد ممکن است باعث تحریک گوارشی، دردهای شکمی، اسهال خونی، دهیدراسیون (از دست دادن آب بدن) و اختلال آب و الکترولیت­ها (نمک) گردد. همچنین عصاره آن ممکن است باعث تغییر رنگ ادرار به قرمز یا قهوه ای شود.  تغیر رنگ بی‌زیان و  برگشت پذیر روده بزرگ (پسودوملانوزیس کولی) دیگر عارضه جانبی آن است. افزایش حساسیت با ژل این گیاه نیز گزارش شده است.

 یادآوری می‌شود که خوردن این دارو در کودکان زیر 10 سال سفارش نمی‌شود. همچنین در بزرگسالان نیز به مدت بیش از 2 هفته نباید مصرف شود.

مسمومیت:

 برخی از مواد گیاه در مصرف بیش از اندازه خوراکی ممکن است مانند زهر کار کرده و  باعث ایجاد کرامپ­های شدید گاستریک (دل‌دردهای شکمی) گردد. در مصرف موضعی عوارض جانبی شدیدی گزارش نشده است؛ در برخی موارد سوختگی پوست و همچنین قرمزی، کهیر، ادم (ورم و آماس پوستی) و اگزما گزارش شده است.

 

واکنش‌های دارویی:

1-مواد شیمیایی افشره آلواورا ممکن است باعث کاهش جذب برخی داروهایی شوند که از راه روده‌ای جذب می­گردند.

 2-همچنین اثرات تغییر رنگ ادرار این گیاه باعث ایجاد پاسخ مثبت دروغین (کاذب) در نتیجه آزمون تعیین اوروبیلینوژن  یا استروژنهای ادراری می­گردند.

3-عصاره برگ این گیاه نباید همراه با سایر ملین­ها به خصوص کاسکارا، گیاه سنا و یا دیگر فرآورده­های دارای مواد مسهلی استفاده گردد.

4- بهره‌گیری همزمان افشره صبر زرد همراه با داروهای مدری (دیورتیک یا ادرار اور) که نگهدارنده پتاسیم نیستند، ممکن است باعث کمبود پتاسیم در بدن (هیپوکالمی) گردد.

 

نام‌های گوناگون صبر زرد:

در مـازنـدران بـه گـیـاه صـبـر انجیر بغدادى می‌گویند. درگویش اصفهانى به آن، چدروا مى گویند. گیاه صبر زرد 5 گونه اصلى دارد که عبارتند از:

1 - صبر زرد، صبرهندى Aloe vera

2 - شاخ بزى Aloe verrucosa

3 - خرخ Aloe vaccillans

4 - صبر فارسى، صبر سیاه Aloe caballin

5 - صبر سقوطرى Aloe socotrin

 

 + گیاهان دارویی

اکلیل کوهی Rosemary

ویژگی‌های ظاهری:

گیاه اکلیل کوهی (رزماری) با نام علمی: Rosmarinus Officinalis  دارای برگ­های همیشه سبز با بوی مشخص می­باشد. گلهای آن به رنگ آبی کم‌رنگ است که در پایان زمستان و آغاز بهار باز می­شوند. اگر چه گیاه اکلیل کوهی بومی مناطق مدیترانه می­باشد، ولی اکنون در همه نقاط جهان پرورش می­یابد.

خواص و ویژگی‌های درمانی:

برگ­های این گیاه حاوی 5/0 تا 5/2 درصد افشره (اسانس) می­باشد.

پژوهش‌ها نشان می­دهد که عصاره این گیاه دارای اثرهای ضدقارچ، ضدکپک و ضد ویروس بویژه ایدز می­باشد. همچنین این افشره دارای اثرات ضدباکتری بویژه بر علیه استافیلوکوکوس اورئوس، استافیلوکوکوس آلبوس، ویبریو کلروا (عامل وبا) اشرشیا کلی (اسهال خونی) و کورینه باکتریوم (دیفتری) می­باشد.

این گیاه دارای اثرات ضد سرطان پوست، پستان، جگر، معده و شش‌ها می­باشد. رزماری دارای اثرات آنتی اکسیدانت قابل توجهی (قوی­تر از ویتامینE) می‌باشند. همچنین اکلیل کوهی دارای اثرات ضد گرفتگی و اسپاسم در عضلات صاف و ماهیچه‌های قلبی، افزایش کارکرد سیستم کمپلمان (دستگاه ایمنی)، کاهش نفوذپذیری غشاء مویرگ­ها، ضد استرس و فشار روانی، درمان کننده آسم و برونشیت و درمان دردهای مزمن می­باشد. رزماری در استعمال خارجی در درمان روماتیسم، بهبود جریان خون محیطی و بهبود زخم­ها و افزایش رشد مو مفید می­باشد.

مصرف در بارداری:

خوردن این دارو در دوران بارداری توصیه نمی­شود. چون پژوهش‌ها نشان می‌دهد که این گیاه دارای اثرات سقط‌آور می­باشد.

مصرف در شیردهی:

گرچه منابع معتبر علمی منع مصرفی برای مصرف این دارو در دوران شیردهی یاد نکرده­اند، ولی سالم بودن این دارو نیز در این دوران به اثبات نرسیده است.

پیامدهای ناخواسته و عوارض جانبی:

خوردن مقادیر بالای این افشره باعث پیدایش مسمومیت می­گردد. نشانه‌های مسمومیت شامل آسیب کلیه، تحریک معده و روده می­باشد. عصاره این گیاه ممکن است باعث پیدایش درماتیت تماسی (حساسیت پوستی) و ایجاد واکنشهای آلرژیک گردد.

افزون بر آن برخی از مواد این گیاه دارای اثر قوی تشنج زایی و بروز صرع می‌باشند.

+ گیاهان دارویی

 

خارمریم Milk Thistle

ویژگی‌های ظاهری:

گیاه خارمریم با نام علمی: Silybum marianum  دارای برگ­های پهن و بزرگ سوزنی شکل با خال‌ها و رگه‌های سفیدمی­باشد. وقتی ساقه یا برگ­های آن شکسته می­شود، شیره سفید رنگی از آن بیرون می­آید. گل­های این گیاه به رنگ بنفش مایل به قرمز و دارای شیارهایی با زاویه تند می‌باشد که دورادور آن را خار فراگرفته است. خارمریم از راسته گل مینا و تیره گل ستاره ایها می‌باشد.

این گیاه بومی ایران مانند استان های آذربایجان، کردستان و فارس (شهرستان نی‌ریز) و کشمیر می­باشد؛ ولی در امریکای شمالی از کانادا تا مکزیک نیز یافت می­شود. خارمریم (که در برخی جایها به آن ماریتیغال، خارسه، خار هریم، تیغ پنبه و شیشه مور هم می گویند) به‌آسانی رشد کرده و درعرض یک سال می‌رسد.

بخش مورد استفاده این گیاه میوه رسیده آن می­باشد که دانه هم نامیده می­شود. میوه‌ی ریز و پوست سفت آن قهوه ای، براق و لک‌دار است.

 

ویژگی‌های درمانی:

1.   اثرات محافظت جگر (کبدی) در برابر عوامل سمیت‌زای (توکسیک) کبدی مانند سم آمانیتا(نوعی قارچ)، سمیت­های ایجاد شده به وسیله داروهایی مانند تتراسیکلین، اریترومایسین، آمی تریپتیلین، D- گلاکتوزامین و تربوتیل- هیدروپراکسید.

2.      اثرات آنتی اکسیدانت.

3.      اثرات سودمند در درمان سیروز کبدی (کوچک شدن و نارسایی جگر).

4.      درمان بیماری هپاتیت (بهبود سطح بیلی روبین، AST،ALT)

5.   داشتن اثرات سودآور در تنظیم سیستم ایمنی (از طریق افزایش T- لنفوسیت­ها و کاهش تمام کلاس­ایمونوگلوبین)

6.      افزایش فعالیت گلوتاتیون پراکسیداز (ایجاد اثرات محافظتی در برابر رادیکال­های آزاد)

7.   کاهش میزان کلسترول صفراوی (از طریق کاهش ساخت کلسترول در جگر) و افزایش میزانHDL (چربی سودمند) و نیز مهار اکسیداسیون LDL (چربی زیان‌آور)

8.      افزایش ترشح صفرا و به‌دنبال آن افزایش دفع بیلی‌روبین و کولات.

9.      پیشگیری از پیامدهای ناگوار  بیماران قندخونی (دیابتی).

10.   اثر ضد حساسیت از راه تثبیت غشای بازوفیل­ها (یاخته‌های خونی از گروه گویچ‌های سفید که در حساسیت نقش دارند) و مهار آزاد شدن هیستامین(عامل حساسیت‌زا)

11.   کاهش میزان بروز تومور (غده بدخیم) و اثرات ضد سرطان (در پژوهش‌های جانوری)

12.   کاهش اثرات جانبی سیس پلاتین در ایجاد اختلال عملکرد توبولی و گلومرولی کلیه (نارسایی کلیه).

13.   کاهش آسیب در دستگاه گوارش.

14.   همچنین در پزشکی ایرانی (طب سنتی) در افزایش شیر مادران شیرده کاربرد دارد.

15.  درمان افسردگی.

16.  کاربرد در هومیوپاتی: تنتور دانه­های آن در هومیوپاتی در درمان اختلالات کبدی، یرقان، سنگ­های صفراوی، پریتونیت(عفونت درون شکم)، خونریزی، برونشیت (سینه‌پهلو، عفونت راه‌های تنفسی) و واریس به‌کار می­رود.

دوز تجویزی:

کپسول: کپسول­های شامل 100 تا 200 میلی گرم سیلای مارین ماده مؤثره گل‌ خارمریم) دو بار در روز استفاده شود.

میوه: 3 تا 5 گرم میوه به فرم جوشانده 3 تا 4 بار در روز نیم ساعت قبل از غذا استفاده شود.

چون حلالیت آن در آب اندک است، لذا مصرف آن به روش چای (به جز در موارد گرفتاری‌های کیسه صفرا) بی‌اثر خواهد بود.

 

داروشناسی:

پس از مصرف خوراکی 50-20% جذب می­شود، 80% داخل صفرا ترشح شده و 10% وارد چرخه جگری- روده­ای می­گردد. جذب خوراکی آن سریع بوده، بعد از 2 ساعت به حداکثر غلظت در خون می­رسد. نیمه عمر حذف آن 6 ساعت می­باشد (یعنی پس از 6 ساعت میزان آن در بدن نصف می‌شود). 8-3% دوز خوراکی در ادرار ترشح شده و 40-20% آن را از طریق صفرا باز جذب می­شود.

 

خوردن در بارداری:

پژوهش‌ها نشان داده که مصرف این دارو تا مدت 3 هفته در زنان باردار سالم و بدون هیچ گرفتاری بوده است.

خوردن در شیردهی:

آگاهی‌های کافی در مورد مصرف این دارو در دوران شیردهی در دسترس نیست.

 

 

پیامدهای ناگوار و عوارض جانبی:

پژوهش‌ها نشان می­دهد که خوردن این گیاه به خوبی توسط بیماران تحمل می‌شود و تنها مختصری عوارض ناخواسته گوارشی (مانند اسهال و تهوع)، سردرد و بعضی موارد حساسیت پوستی(کهیر) گزارش شده است. پژوهش‌های جانوری نشان می­دهد که این دارو تا دوز 5000-500 kg/mg سیلای مارین هیچ نوع عارضه‌ای دیده نشده است.

تداخل دارویی:

تداخل دارویی برای این دارو گزارش نشده است.

+ گیاهان دارویی